Content area
Full text
Filmowcy interesowali sic twórczosci^ Stefana Zeromskiego wlasciwie od pocz^tku istnienia kina w Polsce. Przed wojn^ powstaly ekranizacje "Dziejów grzechu" (1911 i 1933), "Przedwiosnia (1928) czy "Wiemej rzeki" (1922 i 1936). Natomiast przez pierwsze kilkanascie lat po wojnie filmowcom nie udalo sic odkryc Zeromskiego dia kina na nowo. Nie oznacza to oczywiscie, ze nie próbowali. Napisana w 1961 roku przez Aleksandra Scibor-Rylskiego adaptacja "Wiernej rzeki" byla niezwykle blisko realizacji. W ostatniej chwili przedstawicielom wladzy puscily jednak nerwy...
Wielu ekrarüzacjom utworów Zeromskiego - tym, które ostatecznie powstaty lecz równiez tym, które byh/ tylko planowane - towarzyszyly co najmniej kontrowersje. Wystarczy wspomniec, ze nakrçcone w 1965 roku przez Andrzeja Wajdç "Popioìy" wywoìaly autentyczna. dyskusjç, zreszta. podsycana. przez nacjonalistów generala Moczara, którzy oskarzali rezysera o defetyzm. A gdy w latach 60. Wajda podjai pierwsze powazne starania o mozliwosc nakrçcenia "Przedwiosnia", za zupeìnie niecenzuralne uznano mówienie o wojnie polsko-bolszewickiej oraz o rewolucji pazdziernikowej w takiej formie, jak opisai to Zeromski.
W "Wiernej rzece" gìówny motyw historyczny stanowi dogorywajgce powstanie styczniowe. Pocz^tkowo wydawaìo sic, ze pokazanie dziewiçtnastowiecznych zdarzen wìadze jednak zaakceptuJ3- W 1960 roku Jerzy Antczak zrealizowal "Wierna, rzekç" dia Teatru Telewizji. Niedìugo pózniej w planach Zesporu RYTM pojawil sic projekt filmowej "Wiernej rzeki". Scenariusz napisany przez Scibor-Rylskiego, kierownika literackiego Zesporu, miai byc podstawa. filmu, którego premiera odbyìaby sic w setna. rocznicç powstania. Scibor miai równiez nadziejç, ¿e - wbrew próbom wyciszenia tej rocznicy - film wywola szersza. dyskusjç o konflikcie zbrojnym ? czasu zaborów. Argumentem przemawiaj^cym za powstaniem filmu i podobna_ dyskusjq, którego od poczatku uzywali twórcy "Wiernej rzeki", byìy ówczesne publikacje naukowe radzieckich historyków. W powstaniu styczniowym widzieli oni przede wszystkim próbc Polaków, by wyzwolic sic spod panowania caratu. Nie wpisywali natomiast wydarzen XIX w. we wspóìczesne ramy stosunków polsko-radzieckich.
Scibor-Rylski od poczatku pisal scenariusz dia Stanislawa Lenartowicza. Poszczególne pomysry dramaturgiczne konsultowal z rezyserem na biez^co. Czytaj^c pierwowzór, wyznaczyl kilka najwazniejszych momentów powiesci, wokól których budowaì akcjç adaptacji. Byhy to: pojawienie sic ciçzko rannego ksiçcia Odrowqza w dworku Rudeckich, gdzie przebywa Salomea Brynicka i sluga Szczepan, nagle przybycie oddziahi kozackiego na nocleg, wyprawa Salomei do pobliskiego miasteczka pò lekarza, pierwsze zblizenie miçdzy Salome^ i Odrow^zem, nocleg 01bromskiego oraz przyjazd matki ksiçcia. Wydarzenia te poi^czyl motywami - w wiçkszosci nie pojawiaja.cymi sic w pierwowzorze - które podkreslaìy dramat upadaj^cego...