Content area
Full text
1. Kabananukye
Ree: AM and AT; tr. AM; perf. NR34 (Mbarara, Ankole, 10 June 2005).35
By permission of Nice Rwomushana.
Mbaganire, mbaganire!
Tebere!36
Hakaba haruho omushaija yashwera omukazi we. Batuura, batuura. Bamara emyaka mingi batarikuzara; omukazi akaba ari engumba. Baguma aho; baaza omu bafumu baraguza. Omukazi yabura kuzaara.
Ku yabaire ari aho yazaara omwaana. Omwishiki bamweeta Kabananukye. Akaba ari murungi munonga, munonga. Owabaire amureeba weena amukunda. Ku yabaire aribata aheeru, ebigyere bye birungi munonga byoona bibumbwamu eshagama, eyenda kushohora. Ishe na nyina bamugira bati, "Otarishohora. Ogume omunju."
Ku yabaire ari aho, haija abaana bagyenzi be bazanira aheeru. Bazaana, bazaana, bateera akapiira na karigobe. Beeta Kabananukye bati, "Ija tuzaane." Ayanga. Na nyentsya nikwo batyo. Bakaija n'obupiira bwingi bazaana, nawe akwatsibwa atyo ashohora, bazaana. Omuri eryo iguru, basharaho kuza kwiha obunyatsi nawe aikiriza bagyenda nawe kwonka bamuzibira kwiha obunyatsi bamugira ngu, "Iwe otaiha obunyatsi. Nituza kukwihira."
Batyo baiha obunyatsi, nawe Kabananukye bamwihira, batyo bakoma ebiba by'obunyatsi. Haza batandika kwetenga nk'oku babaire bakora buriijo. Orawe ati, "Nyowe ninyenda ngu ku ndaze kuhika omuka nshangye bagoyire oburo n'enyama." Ondijo ati, "Nyowe ninyenda ngu naza kuhika omuka nshangye maama arungire eshabwe, atekire n'ebitakuri." Batyo bagumizamu nibetenga.
Ku babaire bariyo nibetenga haija orukooko rugira ruti, "Imwe baana mwe, ninyenda omukazi w'okushwera!" Rubareeba, rubareeba, rubareeba. Aha muheru, ku ruza kutoorana, rutoorana Kabananukye owabaire ari murungi munonga.
Abaana batyo bagyenda nibairukanga bagambira abazaire ba Kabananukye ku Orukooko rwamutwara kumushwera. Nyina ati, "Hoona omwaana wangye, kandi obwo niwe nyine wenka!"
Atyo aihayo eicumu n'omuhoro airuka. Ku aba yahika omu muhanda, orukooko rumureeba rutyo rweshongora, ruti:
Iwe nyin Omwaana, nooza hi?
Nyamiyonga tibiri
Oizire kwita orukooko?
Nyamiyonga tibiri
Orwatwaire Kabananukye?
Nyamiyonga tibiri
Okwate enkoni ozagurire!
Nyamiyonga tibiri
Omukazi ku ahurira orukooko, atiina. Ati, "Oru rukooko ka niruza kunyita!" Atyo anaga amacumu n'omuhoro airuka agarukayo. Agambira ab'omuka ati, "Ekinareeba oku," ati, "mbwenu we Kabananukye namuhwa amatsiko!"
Ishe ati, "Hoona omwaana wangye!" Nawe aronda ebye birwaniso atyo aza kurwanisa orukooko. Orukooko ku rwamurebire hangahari, rutyo rweshongora, ruti:
Iwe ishe omwaana, nooza hi?
Nyamiyonga tibiri
Oizire kwita orukooko?
Nyamiyonga tibiri
Orwatwaire Kabananukye?
Nyamiyonga tibiri
Okwate enkoni ozagurire!
Nyamiyonga tibiri
Ishe wa Kabananukye ati, "Nobeiha," ati, "mpaka nkwitsire!" Ateera ebigyere bibiri omumaisho. Orukooko rwemerera omu kibuga rugaruka rweshongora, ruti:
Iwe ishe omwaana, nooza hi?
Nyamiyonga tibiri
Oizire kwita orukooko?





