CENTRA FINANSOWE OFFSHORE A PROBLEM NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI PODATKOWEJ

Abstract

The financial crisis has changed the perception of offshore financial centers. States struggling with the problem of huge public debt and international institutions, especially the OECD, began to accuse tax havens of using the unfair tax competition. Offshore centers were persuaded to adopt regulations which improve the exchange of tax information and facilitate mutual administrative assistance in tax matters.

Headnote

Zarystresci. Kryzys finansowy zmienil postrzeganie centrów finansowych offshore. Panstwa zmagajace sie z problemem ogromnego zadluzenia publicznego oraz instytucje miedzynarodowe, szczególnie OECD, zaczely oskarzac raje o stosowanie nieuczciwej konkurencji podatkowej. Skloniono centra offshore do przyjecia regulacji zwiekszajacych wymiane informacji podatkowych oraz ulatwiajacych wzajemna pomoc administracyjna w kwestiach podatkowych.

Slowakluczowe: centra finansowe offshore, oszustwa podatkowe.

Klasyfikacja JEL: E62, F53, H26.

OFFSHORE FINANCIAL CENTRES AND UNFAIR TAX COMPETITION

Abstract. The financial crisis has changed the perception of offshore financial centers. States struggling with the problem of huge public debt and international institutions, especially the OECD, began to accuse tax havens of using the unfair tax competition. Offshore centers were persuaded to adopt regulations which improve the exchange of tax information and facilitate mutual administrative assistance in tax matters.

Keywords: offshore financial centre, tax evasion. evasion.

WSTEP

Centra finansowe offshore obecne sa w swiatowej przestrzeni gospodarczej od kilkudziesieciu lat. Geneze ich narodzin nalezy wiazac z internacjonalizacja gospodarek, wzrostem skali wymiany miedzynarodowej, bogaceniem sie spoleczenstw, a zwlaszcza ze róznicowaniem krajowych systemów podatkowych obserwowanym po II wojnie swiatowej (Kuchciak, 2012, s. 45-46). Centra finansowe offshore ulokowane sa w krajach lub terytoriach w poblizu konwencjonalnych centrów gospodarczych i stanowia ich finansowe zaplecze. Poczatkowo akcentowano korzysci koegzystencji w postaci ulatwienia rozliczen finansowych, zmniejszenia ciezarów podatkowych czy tez wsparcia ubogich gospodarczo regionów. Z czasem wspólistnienie stracilo pozytywny charakter. Przedstawiciele rozwinietych krajów formulowali zarzuty co do nieuczciwej konkurencji o klientów i ich kapital. Radykalizacja stanowisk panstw i instytucji miedzynarodowych wobec rajów podatkowych nasilila sie po wybuchu kryzysu finansowego w 2008 roku.

Celem pracy jest przedstawienie dzialan podejmowanych na poziomie krajowym i miedzynarodowym dotyczacych walki z oszustwami podatkowymi realizowanymi z wykorzystaniem centrów offshore. Przeprowadzona analiza przypadków pozwolila podac w watpliwosc uczciwosc i bezpieczenstwo lokowania srodków w obszarach offshore. Na podstawie umów podpisanych miedzy Polska a wyspa Man przedstawiono praktyczna realizacje porozumien dotyczacych kwestii podatkowych wypracowanych na forum OECD.

1. ZDEFINIOWANIE POJECIA CENTRUM FINANSOWE OFFSHORE ORAZ RAJ PODATKOWY

Centrum finansowe offshore oznacza kraj lub terytorium cechujace sie atrakcyjnymi dla zagranicznych inwestorów warunkami prowadzenia dzialalnosci gospodarczej, zwlaszcza w zakresie lokowania srodków pienieznych i transferów finansowych. Dosl ownie okres lenie "offshore" oznacza z dala od wybrzeza, z dala od terytorium danego kraju. Cecha centrum offshore jest znacznie rozbudowany sektor finansowy majacy istotny udzial w gospodarce danego obszaru, przerastajacy potrzeby lokalnych klientów. Wiazac to nalezy z faktem, ze odbiorcami uslug finansowych w takich centrach sa w glównej mierze nierezydenci. Terminem zblizonym do offshore jest raj lub oaza podatkowa. Generalnie, kryja sie pod tymi pojeciami obszary o lagodnym systemie podatkowym. J. Gluchowski wskazuje, ze cecha charakterystyczna rajów podatkowych jest niskie obciazenie podatkowe lub brak koniecznosci odprowadzania wybranych podatków, rygorystyczne przestrzeganie tajemnicy bankowej oraz korzystne regulacje prawne dotyczace obrotu gospodarczego. Wyróznia on dwa glówne typy sfer o niskim opodatkowaniu. Pierwsza funkcjonuje dzieki panstwu, które stosuje stawki podatkowe na niskim poziomie. Ma to miejsce w przypadku, gdy realizacja przewidzianych wydatków budzetowych nie wymaga pozyskania duzych dochodów podatkowych. Druga sfera powstaje na skutek celowego wprowadzania lagodnych form opodatkowania z zamiarem przyciagniecia kapitalu zagranicznego. Strategie taka stosuja zazwyczaj niewielkie terytoria, które samodzielnie nie bylyby w stanie prosperowac (Gluchowski, 1996).

Generalnie, oaza podatkowa charakteryzuje sie korzysciami podatkowymi, a centrum finansowe offshore umozliwia wykonywanie operacji finansowych na warunkach odmiennych od dopuszczalnych w obrocie krajowym, skutkujacych róznego rodzaju korzysciami, niekoniecznie podatkowymi (Wszeborowski, 2010, s. 70). Podzial ten wspólczesnie ulegl zatarciu. Przedsiebiorstwa i osoby fizyczne korzystajace z uslug centrów i oaz oczekuja kompleksowej obslugi, obejmujacej zarazem aspekty podatkowe i finansowe, ale równiez uslugi administracyjne, ksiegowe, audytorskie, marketingowe czy dystrybucyjne. Czesc dawnych oaz w ramach realizowanej strategii marketingowej promuje siebie jako centra finansowe offshore. Tendencje do laczenia obu rodzajów dzialalnosci potwierdzaja raporty takich instytucji, jak OECD, IMF czy Tax Justice Network (TJN). Sposród okolo 40 krajów, obszarów umieszczonych przez wskazane instytucje na listach, prawie wszystkie kwalifikowane sa zarówno jako centra finansowe offshore, jak i raje podatkowe. I tak wyspa Man, Jersey i Guernsey sa centrami oraz oazami dla Europy Zachodniej, Anguilla, Aruba, Bahamy, Kajmany - dla Ameryki Pólnocnej, Bahrajn dla Bliskiego Wschodu, a Republika Vanuatu, Republika Nauru, Republika Wysp Marshall - dla Australii. Wedlug kryteriów OECD Hongkong, Singapur, Szwajcaria, Luksemburg pelnia funkcje centrów finansowych offshore, a w kwestiach podatkowych co najwyzej stosuja szkodliwe preferencje podatkowe (Kuchciak, 2012).

2. WARUNKI FUNKCJONOWANIA CENTRÓW FINANSOWYCH OFFSHORE

Dany kraj, region moze zostac uznany za miedzynarodowe centrum finansowe, jesli funkcjonuje na jego obszarze wiele instytucji finansowych, znaczny jest udzial transakcji realizowanych w walutach obcych oraz przez nierezydentów, a takze odnotowuje sie wysokie obroty na rynku pienieznym i kapitalowym. W przypadku centrów finansowych offshore spelnione musza byc dodatkowe warunki, takie jak (OECD, 1998; Chrabonszczewska, Oreziak, 2000; Zoromé 2007):

- polityczna i gospodarcza stabilizacja zapewniajaca bezpieczenstwo ulokowanych srodków,

- preferencyjny system podatkowy, zwlaszcza wobec nierezydentów, oznaczajacy brak podatków lub ich niski poziom,

- system finansowy bazujacy glównie na zagranicznych aktywach,

- scisle przestrzeganie tajemnicy bankowej i brak wymiany informacji finansowych,

- elastyczne regulacje prawne i finansowe, których skutkiem moze byc brak przejrzystosci,

- niskie koszty rejestracji i prowadzenia dzial alnosci gospodarczej,

- brak koniecznosci prowadzenia dzialalnosci na danym terytorium,

- obecnosc wykwalifikowanych przedstawicieli otoczenia biznesowego - doradców finansowych, podatkowych, prawnych,

- wyposazenie w nowoczesne systemy lacznosci i przetwarzania danych.

Funkcjonowanie centrum stwarza korzysci dla osób fizycznych oraz prawnych w postaci redukcji ciezaru podatkowego, zabezpieczenia majatku przed wierzycielami, mozliwosci ukrycia aktywów inwestycyjnych, jak tez realizacji operacji z zakresu obrotu gospodarczego czy finansowego przy uwzglednieniu liberalnych regulacji prawnych. Osiagniecie wspomnianych korzysci wymagac moze zmiany miejsca rezydencji podatkowej, transferu srodków pienieznych i innych aktywów na rachunki otwarte w centrum offshore, stosowania spólki rotacyjnej, zalozenia trustu, spólki inwestycyjnej, finansowej, doradczej, holdingowej lub prywatnej fundacji (Gravelle, 2013). Tradycyjne banki i firmy ubezpieczeniowe umozliwiaja swoim klientom korzystanie z dobrodziejstw centrów offshore, tworzac specjalne filie zwane captive bank i captive insurance.

Metody optymalizacji podatkowej opieraja sie na braku lub niskim opodatkowaniu dywidend transferowanych miedzy podmiotami z grupy kapitalowej, stosowaniu cen transferowych, wykorzystaniu umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, w tym przerzucaniu zysków realizowanych w ramach grupy w obszary niz ej opodatkowane, ba d z obciazaniu dl ugami jednostek z obszarów o wysokim poziomie opodatkowania. Jedna z metod jest mozliwosc niewykazywania dochodów.

Korzysci, jakie odczuwa region z faktu funkcjonowania strefy, to wzrost wplywów budzetowych, powstanie nowych miejsc pracy, wzrost kwalifikacji administracji panstwowej i pracowników instytucji finansowych, a takze ulatwiony dostep gospodarki i rzadu do zagranicznych kapitalów. Stworzenie w danym regionie centrum offshore bylo tez sposobem na uniezaleznienie sie od dochodów z rolnictwa i turystyki czy forma wyjscia poza sektor surowcowy.

3. GOSPODARCZE ZNACZENIE CENTRÓW OFFSHORE

Termin oaza podatkowa pojawil sie w latach 50. ubiegl ego wieku. Jednak poczatków uprzywilejowanego traktowania przedsiebiorców mozna doszukiwac sie w dzialaniach stanu Nowy Jork, a pózniej Delaware pod koniec XIX wieku. Korzysci w zakresie podatków i uslug bankowych w latach 30. XX wieku zaczely stosowac Szwajcaria i Lichtenstein. Lata 50. to z kolei rozwój eurorynków, a przez to przeplywów kapitalu w ujeciu miedzynarodowym. Kolejne dwie dekady to okres gwaltownego przyrostu liczby rajów podatkowych. Niewatpliwa zasluga w tym finansistów i prawników z Wall Street oraz City (The Economist, 2013a).

Wedlug "The Economist" na swiecie funkcjonuje obecnie 50-60 rajów podatkowych. Zarejestrowanych jest w nich okolo 2 milionów firm, dzialaja tysiace banków, firm ubezpieczeniowych i funduszy zarzadzajacych aktywami. Niektóre centra finansowe offshore wyspecjalizowaly sie w konkretnych uslugach. Kajmany uchodza za centrum dla funduszy hedgingowych, Bermudy zas reasekuracji. Wsród obszarów, gdzie zarejestrowanych jest najwiecej firm w przeliczeniu na 100 mieszkanców, sa odpowiednio Brytyjskie Wyspy Dziewicze - 1995 firm, Kajmany - 161 firm oraz, co powinno wzbudzic zdziwienie i zmienic wyobrazenie o obszarach stosujacych korzystne warunki funkcjonowania firm, stan Delaware - 104 firmy na 100 mieszkanców. Centra offshore upodobali sobie armatorzy. W rajach zarejestrowanych jest wiekszosc duzych statków handlowych. Ponad 30% globalnych zagranicznych inwestycji bezposrednich realizowana jest poprzez centra offshore. Szacunki Boston Consulting Group mówia o zgromadzonym w rajach prywatnym majatku finansowym, opiewajacym na 8 bilionów dolarów, sposród 123 bilionów ogólem. Z kolei J. Henry, doradzajacy TJN, wartosc zgromadzonych nieopodatkowanych aktywów w centrach offshore w 2010 roku okres lil na 21- 32 bilionów dolarów (The Economist, 2013b). Natomiast w samych tylko Stanach Zjednoczonych roczne ubytki w dochodach podatkowych z tytulu unikania lub uchylania sie od opodatkowania z wykorzystaniem podmiotów zarejestrowanych w centrach offshore szacowane sa dla osób fizycznych na 40-70 miliardów dolarów, a w przypadku osób prawnych na 10-90 miliardów dolarów. W Wielkiej Brytanii ubytki w podatkach szacowane sa natomiast na okolo 7% zrealizowanych wplywów (Gravelle, 2013).

Wedlug Lane i Milesi-Ferretti (2010) w 32 malych centrach finansowych, których populacja w 2007 roku stanowila zaledwie 0,20% populacji cewiatowej, a udzial w globalnym PKB wynosil 0,25%, calkowite aktywa i zobowiazania finansowe stanowily ponad 8% zewnetrznych zasobów cewiatowych. W tym czasie centra finansowe, takie jak: Cypr, Holandia, Belgia, Irlandia, Islandia, Wielka Brytania, Szwajcaria, Singapur, Hongkong zgromadzily okolo 33% zewnetrznych cewiatowych zasobów finansowych.

Okredlajac miejsce centrów finansowych offshore w gospodarce cewiatowej, nale¿y skupic sie na najsilniej rozwinietym segmencie rynku, czyli finansowym. Na przykladzie sektora bankowego mo¿na zrozumiec, w jaki sposób te niewielkie i malo znaczace obszary gospodarcze zyskaly istotne udzialy w rynku globalnym. Podajac za Bank for International Settlements, w 2006 roku miedzynarodowe aktywa bankowe zgromadzone na Kajmanach mialy wartocec 1 671 mld dolarów, co stanowilo zgodnie z obliczeniami autorki 576-krotnocec PKB tego regionu, który wynosil wówczas 2,9 mld $. Sektor finansowy tworzyl okolo 12% PKB i dawal zatrudnienie 17% osób. W przypadku Jersey aktywa mialy wówczas wartocec 444 mld dolarów, co stanowilo ponad 85-krotnocec GVA1 obszaru, udzial sektora finansowego w gospodarce wyspy to 50%, a w zatrudnieniu 22%. Uogólniajac, od koñca lat 90. do 2008 roku udzial aktywów miedzynarodowych utrzymywanych w obszarach offshore przez banki raportujace BIS w caloceci aktywów miedzynarodowych sektora bankowego mial wartocec okolo 12%, dla pasywów bylo to 15-16% (Government Commission on Capital Flight from Poor Countries, 2009, s. 78-79, 99-107; Torres, 2013, s. 15). Najnowsze dane zgromadzone przez BIS (dane za I kwartal 2013 r.) zawarte w raporcie Locational banking statistics (tabela 1), dotyczace zewnetrznych, miedzynarodowych aktywów bankowych, wskazuja na odplyw kapitalu z centów offshore takich jak Kajmany, Bermudy oraz Cypr. Wskazuja takze na aktualne preferencje geograficzne w zakresie lokowania kapitalu (BIS, 2013).

4. DZIALANIA PANSTW I INSTYTUCJI MIEDZYNARODOWYCH ZMIERZAJACE DO OGRANICZENIA NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI PODATKOWEJ

Przez wiele lat raje podatkowe funkcjonowal y obok centrów onshore. Choc budzily kontrowersje, nie zwalczano ich. Pod koniec lat 90. XX wieku centra offshore zaczely byc kojarzone ze szkodliwa, nieuczciwa konkurencja podatkowa. OECD jako jedna z pierwszych instytucji przeprowadzila badania dotyczace funkcjonowania rajów i opublikowala w 1998 roku raport Harmful Tax Competition: An Emerging Global Issue. Nastepnie w 2000 roku, bazujac na raporcie, sformulowano zalecenia odnoszace sie do krajowych systemów podatkowych oraz wymiany informacji i wspólpracy miedzynarodowej przy identyfikowaniu i eliminowaniu szkodliwej konkurencji podatkowej. W kolejnym raporcie z 2000 roku Towards Global Tax Cooperation: Progress In Identyfying and Eliminating Harmful Tax Practices zawarto liste 41 rajów podatkowych, wskazano szkodliwe praktyki oraz wyznaczono harmonogram dzialan i mozliwe restrykcje wymierzone w raje. W tym samym czasie Forum Stabilnosci Finansowej powolane przez G7 wyodrebnilo 42 centra offshore. Lista ta zostala uzupelniona przez MFW o 4 kolejne terytoria.

Wybuch kryzysu finansowego na swiecie zmobilizowal kraje i instytucje miedzynarodowe do bardziej zdecydowanych dzialan wymierzonych w raje. W kwietniu 2009 roku OECD opublikowal a czarne i szare listy krajów, które nie uczestniczyly w wymianie informacji podatkowych w aspekcie miedzynarodowym lub czynily to w sposób niezadowalajacy. Zaczeto stosowac czarny PR i wywierac presje na wladze tych terytoriów. Wymagano, aby raje dostosowywaly swoje prawo do miedzynarodowych standardów podatkowych, podpisywaly umowy o wymianie informacji podatkowych (Tax Information Exchange Agreements) oraz o unikaniu podwójnego opodatkowania. Efekty tych dzialan sa zadowalajace. Do 5 grudnia 2012 roku wszystkie kraje OECD, G20 oraz centra offshore z wyjatkiem Nauru wprowadzily lub przyjely zobowiazanie do zwiekszenia przejrzystosci swoich systemów podatkowych poprzez wymiane informacji podatkowych (OECD, 2012). W niektórych przypadkach spel nienie warunku minimum dwunastu dwustronnych umów potraktowano z duza doza ironii. Bardzo czesto umowy byly podpisywane miedzy rajami podatkowymi lub z obszarami o niewielkim znaczeniu dla wymiany informacji podatkowych, takimi jak Grenlandia (OECD, 2011).

Kwestie podatkowe sa od wielu lat obszarem wspólpracy Rady Europy i OECD. Juz w 1988 roku opracowano konwencje o wielostronnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych. Kryzys finansowy spowodowal jednak, ze dostrzezono koniecznosc poszerzenia zakresu wspólpracy oraz umozliwienia wiekszej liczbie krajów przystapienia do porozumienia. Od polowy 2011 roku obowiazuje poprawiona wersja konwencji. W ciagu dwóch lat wielostronne umowy, których rezultatem jest mozliwosc prowadzenia kontroli przez administracje podatkowa danego kraju za granica czy wymiana informacji podatkowych, podpisalo juz, lub wyrazilo taka wole, okolo 60 panstw. OECD widzi koniecznosc dalszej wspólpracy w tej materii i proponuje wprowadzic w 2014 roku ws ród krajów sygnatariuszy porozumien wielostronnych informatyczna platforme do automatycznej wymiany informacji podatkowych. Dane finansowe podlegajace automatycznej wymianie obejmowalyby: odsetki, dywidendy, salda rachunków bankowych, dochody z produktów ubezpieczeniowych i z tytulu sprzedazy aktywów finansowych (OECD, 2013b).

Zwykle raje podatkowe kojarza sie z wyspami polozonymi gdzies na morzach i oceanach swiata. Jednak zdaniem Komisji Europejskiej, a takze senatu USA, Irlandia, Luksemburg oraz Holandia stosuja w swoich systemach prawnych zapisy zbyt daleko uprzywilejowujace koncerny miedzynarodowe i tym samym wystepuja w roli rajów podatkowych. Przykladowo, oskarza sie rzad Irlandii o umozliwienie korzystania przez Apple z preferencyjnej 2% stawki CIT. Szacuje sie ubytki z tego tytulu w dochodach USA tylko w 2012 roku na 9 mld dolarów. Koncern Starbucks natomiast przez ostatnich 14 lat odprowadzil do brytyjskiego fiskusa tylko 8,6 miliona funtów podatku dochodowego. W optymalizacji podatkowej wykorzystywal spólki zarejestrowane w Holandii (Koziel, 2013, s. 18). Majac to na wzgledzie, nie powinno dziwic, ze poza dzialaniami OECD, Unii Europejskiej czy MFW wysokim stopniem aktywnosc w zwalczaniu rajów wykazuja sie tez poszczególne kraje. Dotyczy to zwlaszcza zamoznych krajów zachodnich, których obywatele czesto korzystali z mozliwosci uchylania sie od podatków, jakie dawaly raje podatkowe.

Dzialania Stanów Zjednoczonych przeciwko oszustom podatkowym prowadzone sa w dwóch obszarach. Pierwszy to przyjmowanie odpowiednich regulacji prawnych, drugi to sadowe batalie z podmiotami, które uszczuplaly dochody podatkowe USA lub umozliwialy takie praktyki.

W marcu 2010 roku Senat USA wprowadzil drastyczna ustawe Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA), która nakazuje bankom oraz zagra- nicznym instytucjom finansowym ujawnianie amerykanskiej sluzbie podatkowej IRS rachunków obywateli amerykanskich i podmiotów gospodarczych z powaznymi udzialami podatników USA w strukturach wlascicielskich. Zdaniem prawników ustawa ta, majac na uwadze sluszny interes amerykanskiego panstwa i podatnika, narusza podstawowy filar swiatowego systemu bankowego, jakim jest tajemnica bankowa, oraz zbytnio ingeruje w systemy prawne obcych krajów (Nogacki, Ciecierski, 2012).

Sposród wielu dzialan róznych panstw w walce z nieuczciwymi podatnikami wspomniec mozna o wprowadzeniu dotkliwej sankcji dla osób ukrywajacych dochody przed brytyjskim fiskusem oraz o wartym przeanalizowania pomysle wladz Kanady na powiekszenie zasobu informacji o podmiotach ukrywajacych dochody lub majatek w centrach offshore. W pierwszym przypadku HMRC naklada kare w wysokosci do 200% podatku od ukrytego majatku (HMRC, 2013). W drugim przypadku kazdy, kto dostarczy informacje o oszustwach podatkowych, które przeloza sie na wplywy co najmniej 100 tysiecy dolarów, otrzyma 15% odzyskanej przez panstwo kwoty (Ernst & Young, 2013).

5. BEZPIECZENSTWO INWESTYCJI W CENTRACH OFFSHORE

Przez wiele lat obszary offshore byly doslownie rajami dla osób unikajacych placenia podatków. Wydarzenia kilku ostatnich lat uswiadomily jednak klientom instytucji finansowych, glównie banków, ze w dzisiejszym swiecie nie istnieje taka kategoria jak w pelni bezpieczna lokata czy inwestycja finansowa. Przedstawiciele brytyjskiego urzedu skarbowego ujeli to jeszcze dobitniej: "Nie ma takiej jurysdykcji, gdzie brytyjscy podatnicy czuliby sie pewnie, chowajac swoje dochody i aktywa przed HMRC" (HMRC, 2013, s. 2).

Kraje, takie jak Szwajcaria oraz Lichtenstein, zbudowaly swoja pozycje ekonomiczna, opierajac sie na sektorze finansowym. Niewatpliwym ich atutem w oczach inwestorów bylo rygorystyczne prawo i praktyka w zakresie tajemnicy bankowej. Konsekwencja wydarzen, które mialy miejsce w 2008 roku, jest trwala utrata reputacji tych centrów. Przyczynily sie do tego wycieki danych na temat tajnych kont zamoznych klientów oraz dzialania amerykanskiej administracji i wymiaru sprawiedliwosci. Pracownicy szwajcarskiej filii HSBC oraz banku LGT skopiowali, a nastepnie przekazali sluzbom wywiadowczym i skarbowym kilku panstw dane dotyczace kilkudziesieciu tysiecy kont. W przypadku banku UBS jego menedzerowie i pracownicy zostali oskarzeni o pomoc amerykanskim obywatelom w oszustwach skarbowych. Rzady i sady tych krajów dlugo opieraly sie miedzynarodowej presji. Ostatecznie wdrozyly przepisy zwiekszajace przejrzystosc finansowa i podatkowa .

Innym ciekawym przypadkiem centrum offshore jest/byl Cypr. Kraj ten nalezy do UE, co gwarantowalo mu pewna stabilizacje. Jednoczesnie system podatkowy Cypru byl bardzo atrakcyjny na tle innych krajów czlonkowskich. Niskim stawkom CIT i VAT towarzyszyly liczne zwolnienia. Panowal takze sprzyjajacy klimat do rozwoju biznesu. Wedlug danych NBP, laczna wartosc polskich inwestycji bezposrednich na Cyprze do konca 2011 roku miala wartosc 2,5 mld euro (Cieslak-Wróblewska, 2013). Ogromna ilosc kapitalu zgromadzona w cypryjskich bankach przekraczala potrzeby lokalnego rynku. Wystapila pokusa zainwestowania go w bardziej ryzykowne projekty, w tym takz e w obligacje bankrutujacej Grecji. Nietrafione inwestycje byly glówna przyczyna problemów finansowych Bank of Cyprus oraz Laiki. Dlugo zwlekano z pomoca miedzynarodowa dla Cypru. Dzialo sie tak dlatego, ze kraje Europy Zachodniej niewiele by stracily na upadlosci i utracie zaufania w stosunku do Cypru. Zaproponowany plan stabilizacyjny dla sektora bankowego i finansów publicznych zakladal zdobycie czesci srodków przez rzad Cypru z rynku wewnetrznego. Jednym ze zródel mial byc podatek od depozytów. Juz sama propozycja takiego podatku zniszczyla reputacje tego malego panstwa uznawanego przez szereg lat za centrum offshore. W przyjetym ostatecznie rozwiazaniu posiadacze depozytów przekraczajacych kwote 100 tysiecy euro ulokowanych w dwóch wspomnianych bankach straca 47,5% swoich srodków.

6. DZIALANIA POLSKI W OBSZARZE PODATKÓW I RAJÓW PODATKOWYCH

Kwestia rajów podatkowych i szczelnos ci systemu podatkowego ma takze swoje odbicie w polskim prawodawstwie. Juz w 1992 roku w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zdefiniowano nieograniczony i ograniczony obowiazek podatkowy. W 1997 roku (Ministerstwo Finansów, 1997), a nastepnie w 2009, w drodze rozporza dzen ministra finansów, oraz w 2005 roku w nowelizacji ordynacji podatkowej uregulowano kwestie cen transferowych. W roku 2000 okreslono w rozporzadzeniu ministra finansów liste krajów i terytoriów stosujacych szkodliwa konkurencje podatkowa (Ministerstwo Finansów, 2000). Po fali krytyki w 2005 roku opublikowano zweryfikowana liste (Ministerstwo Finansów, 2005). 8 maja 2013 roku zaczelo obowiazywac nowe rozporzadzenie, zawierajace ostatecznie liste 37 krajów oraz terytoriów, w których lub z którymi prowadzenie biznesu wymaga szczególowego raportowania i podlega szczególnej kontroli organów skarbowych (Ministerstwo Finansów, 2013).

Polska, bedac aktywnym czlonkiem OECD, realizuje zaprezentowane wczesniej postanowienia dotyczace wymiany informacji i wspólpracy miedzynarodowej w kwestiach podatkowych. Na podstawie umów zawartych miedzy Rzeczpospolita Polska a wyspa Man w dniu 7 marca 2011 roku, a w szczególnosci umowy o wymianie informacji w sprawach podatkowych, przedstawiono ponizej najwazniejsze postanowienia wynikajace z wzorców porozumien opracowanych na forum OECD.

W czesci: Przedmiot i zakresu umowy, zawarto stwierdzenie, iz prawa i srodki ochrony zagwarantowane osobom przez ustawodawstwo lub praktyke administracyjna strony proszonej o pomoc beda nadal stosowane, o ile nie ograniczaja one nadmiernie lub nie opózniaja efektywnej wymiany informacji.

W czesci: Jurysdykcja, wskazuje sie na brak obowiazku strony proszonej do udzielenia informacji, które nie znajduja sie w posiadaniu jej organów.

W czesci: Podatki, wskazano podatki, których dotyczy umowa. W omawianym porozumieniu jako przedmiot okresla sie podatek PIT oraz CIT w przypadku Polski, natomiast dla wyspy Man przedmiotem sa podatki od dochodu i zysku, niezaleznie od nazwy oraz tego, czy ulegly w pózniejszym okresie zmianie badz zastapieniu przez inne o podobnym charakterze.

W czesci: Wymiana informacji na wniosek, okreslono zakres i szczególowosc pozyskiwanej informacji przekraczajacej wlasne potrzeby strony proszonej. Zagwarantowano uzyskanie stosownych informacji z banków i innych instytucji finansowych, dotyczacych partnerów spólek oraz funduszy powierniczych.

W czesci: Kontrola podatkowa za granica, podano warunki przeprowadzenia kontroli podatkowej na terytorium strony proszonej.

W czesci: Mozliwosc odrzucenia wniosku, wskazano sytuacje, kiedy moze nastapic odmowa pomocy. Moze to nastapic, gdy przekazanie zadanej informacji byloby sprzeczne z porzadkiem publicznym, wiazalo sie z ujawnieniem tajemnicy handlowej, gospodarczej czy zawodowej, lub informacja taka w latwy sposób moglaby byc pozyskana na terytorium strony proszacej (Ministerstwo Finansów, 2011).

PODSUMOWANIE

Funkcjonowanie centrów finansowych offshore od wielu lat budzilo skrajne odczucia. Podziw z racji wielkosci obracanych kapitalów oraz szacunek dla eksperckiej wiedzy doradców, z jednej strony, mieszaly sie z kry tyka umozliwiania oszustw podatkowych i finansowych - z drugiej strony. Centra offshore stwarzaja warunki do unikania i uchylania sie od opodatkowania. Negatywnej ocenie tych praktyk powinna jednak towarzyszyc analiza stopnia restrykcyjnosc krajowych systemów podatkowych. Czesto stawki podatkowe obowiazujace w krajowym systemie podatkowym sa zbyt wysokie w odczuciu obywateli i naruszaja postulat sprawiedliwosci podatkowej. Zdarza sie tez, ze pewne czynnosci prawne, jak podzial, polaczenie przedsiebiorstwa czy przesuniecia praw wlasnosci w ramach grupy kapitalowej, podlegajac krajowym przepisom, rodza obciazenia podatkowe, podczas gdy rozwiazania stosowane w innych krajach traktuja te kwestie znacznie lagodniej. Wlasnie brak wlasciwego prawa w zakresie transferu wlasnosci wskazywany jest czesto przez polskich przedsiebiorców jako glówny powód korzystania z obcych jurysdykcji.

Kryzys finansowy znacznie wplynal na funkcjonowanie centrów finansowych offshore. Wskutek wprowadzenia licznych wymuszonych regulacji nastapilo ucywilizowanie uslug swiadczonych w centrach offshore. Wzrost przejrzystosci rynków przyczynil sie do zmniejszenia atrakcyjnosci centrów dla wielu klientów. To, w polaczeniu z licznymi aferami dotyczacymi poufnych kont klientów, przyczynilo sie do odplywu kapitalu z centrów, ale równiez do zmiany miejsc jego lokacji. Na znaczeniu zyskaly centra azjatyckie z Bliskiego i Dalekiego Wschodu.

Podsumowujac, motywacja wprowadzania przytoczonych w pracy zmian w systemach podatkowych i walka z rajami podatkowymi nie byl a odpowiednia. Dzialania rzadów i instytucji wynikaly glównie z problemów fiskalnych i ogromnego zadluzenia finansów publicznych. Jednak efektem wprowadzonych regulacji i podpisanych umów jest wzrost poczucia sprawiedliwosci spolecznej oraz faktyczne przekonanie, ze w kosztach utrzymania struktur panstwa partycypuja wszyscy obywatele, takze zamozni.

Footnote

1 GVA (ang. Gross Value Added) jest miara ekonomiczna stosowana dla opisu stanu spodarki Jersey.

References

LITERATURA

BIS (2013), Locational banking statistics, http://www.bis.org/statistics/r_qa1312_hanx2a.pdf (9.09.2013).

Chrabonszczewska E., Oreziak L. (red.) (2000), Miedzynarodowe rynki finansowe, Oficyna Wydawnicza Szkoly Glównej Handlowej, Warszawa.

Cieslak-Wróblewska A. (2013), Polskie firmy "zainwestowaly" na wyspie juz 2,5 mld euro, http://www.ekonomia.rp.pl/artykul/991323.html (16.05.2013).

Ernst & Young (2013), Tax Alert - Canada, No. 22,

The Economist (2013a), Enduring charms. A brief history of tax havens, [w:] Special Report: Offshore Finance, 406 (8823).

The Economist (2013b), Storm survivors, [w:] Special Report: Offshore Finance, 406 (8823).

Gluchowski J. (1996), Oazy podatkowe, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa.

Government Commission on Capital Flight from Poor Countries (2009), Tax havens and development. Status, analyses and measures, Official Norwegian Reports, 19, Oslo, http://www.regjeringen.no/pages/2223780/pdfs/nou200920090019000en_pdfs.pdf (4.09.2013).

Gravelle J.G. (2013), Tax Havens: International Tax Avoidance and Evasion, Congressional Research Service, http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R40623.pdf (8.09.2013).

HMRC (2013), No safe havens. Our offshore evasion strategy 2013 and Beyond, HM Revenue & Customs, London, https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/193112/ offshore-strategy_1_.pdf (15.11.2013).

http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Tax_Alert_2013_No_49/$FILE/TaxAlert2 013No49.pdf (17.11.2013).

Koziel H. (2013), Bruksela bierze sie za raje podatkowe wewnatrz UE, "Parkiet", 213, s. 18.

Kuchciak I. (2012), Raje podatkowe w zmniejszaniu obciazen podatkowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Lódzkiego, Lódz.

Lane P.R., Milesi-Ferretti G.M. (2010), Cross-Border Investment in Small International Financial Centers, IMF Working Paper, 10/38, http://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2010/wp1038.pdf (2.09.2013).

Ministerstwo Finansów (2011), Umowa miedzy Rzeczpospolita Polska a Wyspa Man o wymianie informacji w sprawach podatkowych, http://www.finanse.mf.gov.pl/documents/766655/1155609/20110307_WyspaMan_TIE A_tekst_pl.pdf (5.09.2013).

Nogacki R., Ciecierski M. (2012), Amerykanskie prawo biczem na raje podatkowe, http://globaleconomy.pl/content/view/4819/10/ (9.09.2013).

OECD (1998), Harmful Tax Competition: An Emerging Global Issue, OECD Publishing, Paris, DOI: http://dx.doi.org/10.1787/9789264162945-en.

OECD (2011), Recent Tax Information Exchange Agreements. Countering Offshore Tax Evasion, http://www.oecd.org/ctp/harmful/43775845.pdf (10.11.2013).

OECD (2012), A Progress Report On The Jurisdictions Surveyed By The OECD Global Forum In Implementing The Internationally Agreed Tax Standard, http://www.oecd.org/tax/transparency/progress%20report%20december%202012.pdf (9.09.2013).

OECD (2013a), Locational banking statistics, http://www.bis.org/statistics/r_qa1312_hanx2a.pdf (9.09.2013).

OECD (2013b), OECD calls on G20 finance ministers to support next steps in clampdown on tax avoidance, http://www.oecd.org/newsroom/oecd-calls-on-g20-finance-ministersto-support-next-steps-in-clampdown-on-tax-avoidance.htm (20.10.2013).

Rozporzadzenie Ministra Finansów z dnia 10 pazdziernika 1997 roku w sprawie sposobu i trybu okreslania dochodów podatników w drodze oszacowania cen w transakcjach dokonywanych przez tych podatników (DzU z 1997 r., Nr 128, poz. 833).

Rozporzadzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2000 r. w sprawie okreslenia krajów i terytoriów stosujacych szkodliwa konkurencje podatkowa (DzU z 2000 r., Nr 115, poz. 1203).

Rozporzadzenie Ministra Finansów z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie okreslenia krajów i terytoriów stosujacych szkodliwa konkurencje podatkowa dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych (DzU z 2005 r., Nr 94, poz.790).

Rozporzadzenie Ministra Finansów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie okreslenia krajów i terytoriów stosuja cych szkodliwa konkurencje podatkowa w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (DzU z 2013 r., Nr 0, poz. 494).MNMm

Torres G. (2013), Credit analysis: Cayman Islands, Government of, Moody's Investors Service, 160749.

Wszeborowski T. (2010), Centra finansowe offshore w warunkach globalizacji na przykladzie Szwajcarii i Lichtensteinu, [w:] Kalinowski M., Pronobis M. (red.), Innowacje na rynkach finansowych, CeDeWu, Warszawa.

Zoromé A. (2007), Concept of Offshore Financial Centers: In Search of an Operational Definition, IMF Working Paper, 07/87, http://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2007/wp0787.pdf (02.09.2013).