İsviçre-Türk Hukukunda Mimari Proje Düzenleme Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Abstract

İsviçre hukuk öğretisi ve uygulamasında, mimarlık sözleşmesi türlerinin hukuki nitelikleri etrafında süregelen tartışmalar bir türlü bitmek bilmemektedir. Bu olgu, Türk hukuk öğretisinde de yankı uyandırmış. ve pek çok yazar, söz konusu soruna ilişkin olarak farklı görüşler ortaya atmıştır. Bu bağlamda, özellikle ön plana çıkan iki mimarlık sözleşmesi türü, tam mimarlık sözleşmesi ve mimari proje düzenleme sözleşmesidir. Bu incelemede, sadece mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliğinin değerlendirilecek olmasının ise, birbiri ile bağlantılı iki sebebi vardır. Bir kere, tam mimarlık sözleşmesi, mimari proje düzenleme sözleşmesinin konusunu oluşturan mimarlık hizmetlerini de kapsayan en geniş kapsamlı mimarlık sözleşmesi türüdür. Dolayısıyla, tam mimarlık sözleşmesinin hukuki niteliğinin değerlendirilebilmesi için, önce mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliğinin değerlendirilmiş olması gerekmektedir. Diğer yandan, tek başına mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliğinin incelenmesi bile, araştırmacıyı bir çok çetrefil sorunla karşı karşıya getirecektir. Bu durum karşısında, hem bu sorunlara daha yoğun bir şekilde odaklanabilmek hem de bir yüksek lisans tezinin boyutlarını aşmamak kaygısı ile bu incelemenin konusu «İsviçre-Türk Hukukunda Mimari Proje Düzenleme Sözleşmesinin HukukiNiteliği» ile sınırlı tutulmuştur.

Tezin birinci bölümünde, mimari proje düzenleme sözleşmesinin konusunu oluşturan ve sözleşmenin hukuki niteliğinin belirlenmesine doğrudan doğruya etki eden her bir mimari proje düzenleme hizmeti ayrı ayrı ele alınmış, ayrıca, mimari proje düzenleme sözleşmesini, diğer mimarlık sözleşmesi türleri ile yine bir yapının tamamlanmasına katkı sağlayan inşaat sözleşmesi ve mühendislik sözleşmesinden ayırdetmeye yarayan özellikler üzerinde durulmuştur. Bu bölümde incelenen diğerhususlar ise, sözleşmenin tarafları, şekli ve hukuki nitelik bakımından özel bir önem taşıyan kuruluşudur.

Tezin ağırlık noktasını oluşturan ikinci bölümde, mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliği sorununu farklı perspektiflerde sunmak ve sorunafarklı bakış açıları ile yaklaşmak amacı güdülmüştür. Bu çerçevede, öncelikle iş görme sözleşmelerinin genel özelliklerine değinilmiş, yapı sahibi ile serbest meslek icra eden ve iktisadi açıdan bağımsız olan bir mimar arasındaki mimari proje düzenleme sözleşmesinin, neden bir hizmet sözleşmesi olmadığı konusu üzerinde durulmuştur. Daha sonra, mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliği konusunda zig-zag (eser sözleşmesi — vekalet — eser sözleşmesi) çizen İsviçre Federal Mahkemekararları süreci, 1911 revizyonunu takip eden İsviçre hukuk öğretisi görüşleri ve önemli kanton mahkemesi kararları eşliğinde, günümüze kadar zamandizinsel bir bakış açısından aktarılmış ve vekalet merkezli tezi ile söz konusu tartışmanın odak noktasını oluşturan Georg Gautschi'nin görüşlerine yer verilmiştir. Koşutluk kurmak amacıyla, Türk öğreti görüşleri ve Yargıtay içtihatları da aynı zamandizinsel bakış açısı ile aktarılmıştır. Konu, Türk hukuk çevresinde de tartışmalı olmakla birlikte, İsviçre hukuk çevresindeki gibi heyecan uyandırıcı bir boyut taşımamaktadır. Bunun bir sebebi, mimarlık sözleşmesinden doğan ihtilafların nadir olarak Yargıtayın önüne gelmiş olması ise, bir diğer sebebi, maddi eser — maddi olmayan eser ayırımını yeterince dikkate almamış olan Yargıtayın, sorunu, Fransız hukukundaki vasıta sözleşmesi (contrat de moyens) — sonuç sözleşmesi (contrat de resultat) ayırımına indirgeme eğiliminde olmasıdır.

Mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliği konusundaki tartışmaların temelinde yatan tarihi olgular değerlendirilmeden önce, hukuki nitelik sorununun çözümünde yararlanılacak olan tipbilimsel yaklaşım tarzı (typologische Betrachtungsweise) üzerinde durulmuş ve bu yöntem, kavrambilimsel yaklaşım tarzı (begriffslogische Betrachtungsweise) ile karşılaştırılmıştır. Son olarak ise, mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliğini şekillendiren tarihi olgular incelenmiş ve yeni öğretideki görüşler de dikkate alınmak suretiyle mimari proje düzenleme sözleşmesinin hukuki niteliği açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştir.

Alternate abstract:

In Swiss legal teaching and practice, the ongoing debates around the legal qualifications of architectural contract types are never ending. This phenomenon has also resonated in Turkish legal doctrine. and many authors have put forward different views on this problem. In this context, two types of architectural contracts that come to the fore in particular are the full architectural contract and the architectural project arrangement contract. There are two interrelated reasons why only the legal nature of the architectural project arrangement contract will be evaluated in this review. First of all, the full architectural contract is the most comprehensive type of architectural contract, including the architectural services that are the subject of the architectural project arrangement contract. Therefore, in order to evaluate the legal nature of the full architectural contract, the legal nature of the architectural project arrangement contract must first be evaluated. On the other hand, examining the legal nature of the architectural project arrangement contract alone will confront the researcher with many intricate problems. In the face of this situation, the subject of this study has been limited to the "Legal Quality of the Architectural Project Arrangement Agreement in Swiss-Turkish Law" in order to focus on these problems more intensely and not to exceed the dimensions of a master's thesis.

In the first part of the thesis, each architectural project arrangement service, which constitutes the subject of the architectural project arrangement contract and directly affects the determination of the legal nature of the contract, is discussed separately. and the features that distinguish it from the engineering contract are emphasized. Other issues examined in this section are the parties to the contract, its form and its institution, which has a special importance in terms of legal quality. In the second part, which is the focus of the thesis, it is aimed to present the problem of the legal nature of the architectural project arrangement contract from different perspectives and to approach the problem from different perspectives. In this context, first of all, the general features of employment contracts are mentioned, and it is emphasized why the architectural project arrangement contract between the owner of the building and an architect who is self-employed and economically independent is not a service contract. Then, the Swiss Federal Court decision process, which draws a zig-zag (work contract - mandate - work contract) on the legal nature of the architectural project arrangement contract, has been transferred from a chronological point of view to the present day, accompanied by the views of Swiss legal doctrine following the 1911 revision and important cantonal court decisions. and the opinions of Georg Gautschi, who constituted the focal point of the discussion with his thesis based on proxy, are included. In order to establish parallelism, Turkish doctrinal views and Supreme Court jurisprudence were also conveyed from a chronological point of view. Although the subject is controversial in the Turkish legal environment, it does not have an exciting dimension like the Swiss legal environment. One reason for this is that disputes arising from architectural contracts rarely come before the Court of Cassation, and another reason is that the Court of Cassation, which has not sufficiently taken into account the distinction between material work and non-material work, is the problem of the French law of means contract - conclusion contract distinction.

Before evaluating the historical facts underlying the discussions on the legal nature of the architectural project arrangement contract, the typological approach style that will be used in the solution of the legal qualification problem has been emphasized and this method has been compared with the conceptual approach style. Finally, the historical facts that shape the legal nature of the architectural project arrangement contract have been examined and the legal nature of the architectural project arrangement contract has been tried to be clarified by taking into account the views in the new doctrine.