Erkekliğe Karşı Üçlü İttifak: Savaş, Göç ve Yoksulluk Kıskacındaki Erkeklikler Ankara'daki Suriyeliler Örneği

Abstract

Göç araştırmalarıyla ilişkilenen eleştirel erkeklik çalışmaları, feminist eleştirileri takip ederek erkeklerin göç, zorunlu göç ve yerinden edilmeye baǧlı deneyimlerinin toplumsal cinsiyetlendirildiǧini vurgulamaktadır. Bu inceleme, Saeid Mozafari ile Halime Ünal Reşitoǧlunun Ankaradaki evli Suriyeli erkeklerin yoksulluk, savaş ve zorunlu göç kıskacında biçimlenen erkeklik deneyimlerini nasıl tartıştıklarını deǧerlendirmektedir. Eserin özellikle Suriye diasporasi üzerinden Türkiyede yapılan araştırmalar içindeki özgünlüǧünü ve feminist araştırmalara katkısını ele almaktadır. Bu kitap incelemesi, saha araştırmasından elde edilen bulgular ışıǧında zorunlu göç sürecinde Suriyeli erkeklerin onarılan ve dönüşen erkeklik müzakerelerini kesişimselliǧin önemi üzerinden vurgulamaktadır.

Alternate abstract:

Critical masculinity studies associated with migration studies follow feminist critiques and emphasize that men's experiences of migration, forced migration and displacement are gendered. This review assesses how Saeid Mozafari and Halime Ünal Reşitoǧlu discuss the experiences of masculinity among married Syrian men in Ankara, shaped in the grip of poverty, war and forced migration. It discusses the uniqueness of the work within the research conducted in Turkey, especially on the Syrian diaspora, and its contribution to feminist research. Drawing from the field research findings in the book, this review emphasizes the repaired and transformed masculinity negotiations of Syrian men during the forced migration process through the importance of intersectionality.

Headnote

Öz

Göç araştırmalarıyla ilişkilenen eleştirel erkeklik çalışmaları, feminist eleştirileri takip ederek erkeklerin göç, zorunlu göç ve yerinden edilmeye baǧlı deneyimlerinin toplumsal cinsiyetlendirildiǧini vurgulamaktadır. Bu inceleme, Saeid Mozafari ile Halime Ünal Reşitoǧlunun Ankaradaki evli Suriyeli erkeklerin yoksulluk, savaş ve zorunlu göç kıskacında biçimlenen erkeklik deneyimlerini nasıl tartıştıklarını deǧerlendirmektedir. Eserin özellikle Suriye diasporasi üzerinden Türkiyede yapılan araştırmalar içindeki özgünlüǧünü ve feminist araştırmalara katkısını ele almaktadır. Bu kitap incelemesi, saha araştırmasından elde edilen bulgular ışıǧında zorunlu göç sürecinde Suriyeli erkeklerin onarılan ve dönüşen erkeklik müzakerelerini kesişimselliǧin önemi üzerinden vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Alternatif Erkeklikler, Zorunlu Göç, Mülteci Erkekler, Eleştirel Erkeklik Çalışmaları, Kesişimsellik

Abstract

Critical masculinity studies associated with migration studies follow feminist critiques and emphasize that men's experiences of migration, forced migration and displacement are gendered. This review assesses how Saeid Mozafari and Halime Ünal Reşitoǧlu discuss the experiences of masculinity among married Syrian men in Ankara, shaped in the grip of poverty, war and forced migration. It discusses the uniqueness of the work within the research conducted in Turkey, especially on the Syrian diaspora, and its contribution to feminist research. Drawing from the field research findings in the book, this review emphasizes the repaired and transformed masculinity negotiations of Syrian men during the forced migration process through the importance of intersectionality.

Keywords: Alternative Masculinities, Forced Migration, Refugee Men, Critical Studies On Men And Masculinities, intersectionality

Göç araştırmalarında kadınların varlıǧının farkına varılması 20. yüzyılın son çeyreǧini bulduǧu gibi (Donato vd. 2006), erkeklerin de göçü toplumsal cinsiyete dayalı olarak deneyimlediklerinin farkındalıǧı yakın döneme rastlar. Feminist araştırmaların göç çalışmalarıyla ilişkilendiǧi izleǧi takip eden bu süreç, göç deneyimleri hakkında üretilecek bilginin esasında kimin bilgisi olduǧu ve bu bilginin çok katmanlı yapısının nasıl analiz edileceǧi sorularını da içine alır. Bu epistemolojik, ontolojik ve metodolojik tartışmalar ışıǧında göç çalışmalarında feminist araştırmalar, kadın kategorisinden toplumsal cinsiyet kategorisine doǧru evrilen paradigma deǧişimini benimseyerek (Lutz 2010) eleştirel erkeklik çalışmalarının önünü açar. Eleştirel erkeklik çalışmalarının göç araştırmalarıyla yolunun kesişmesi; erkeklerin göçü nasıl deneyimlediklerine, göçün toplumsal cinsiyet ilişkilerinde erkekler için nasıl bir müzakere alanına dönüştüǧüne ve erkekliklere dayalı özneliklerin göç sürecinde nasıl yeniden kurulabildiǧine ışık tutar.

Eleştirel erkeklik çalışmaları göç araştırmalarında -göçün öznesi olarak 'erkeklerin' alındıǧı, kadınların deneyimlerinin dışlanarak yalnızca erkeǧe 'eşlikçi', 'baǧımlı' olarak 'eş' ve 'aile' içerisinde temsil edildiǧi vb.- ilk dönem feminist eleştirileri ileriye götürür (Moroksavic 1994; Sharpe 2002; Złotnik 2003; Lutz 2010; Dedeoǧlu ve Gökmen 2020). Bu doǧrultuda eleştirel erkeklik çalışmaları ilk eleştirisini klasik göç kuramcılarına yöneltir. Bu kuramcıların erkeklerin göç deneyimlerini esas almış olsalar da bunu cinsiyetsiz olarak varsaydıklarını, bu nedenle göç ve yerleşme sürecinde müzakere edilen erkeklik deneyimlerini anlamakta başarısız olduklarını belirtir (Hibbins ve Pease 2009, 5). İkinci olarak, özellikle 1990'lardan sonra benimsenen yukarıda bahsedilen paradigma deǧişiminin saǧladıǧı feminist tartışmaların izinden giderek (Lutz 2010), toplumsal cinsiyet kavramının aǧırlıklı olarak kadınlarla özdeşleştirilmesini, kadınların deneyimlerini aşırı vurgulayacak şekilde kullanılmasını eleştirir. Bu eleştiriyle erkeklerin toplumsal cinsiyete dayalı göç deneyimlerinin görünmez kılındıǧının altını çizer (Boyd ve Grieco 2003). Özellikle zorunlu göç, diaspora ve (zorla) yerinden edilmeyi kapsayan göç araştırmalarında ataerkil deǧerlerin tahkim edildiǧi mülteci konumunun 'savunmasız', 'maǧdur' ve 'kurban' varsayılarak çoǧunlukla kadınlara ve çocuklara atfedilmesinin (Sharpe 2002) yanında erkeklerin zorlu mültecilik deneyimlerine dikkat çeker. Erkeklerin savaş ve çatışma koşullarında dahi hem kendilerini hem de ailelerini 'koruyan/kollayan', 'vatani vazifesini her koşulda yerine getiren', 'savaşçı' ve 'korkusuz' olarak idealleştirilmeleri, onları mülteci konumundan sıyırmaya neden olan eril bir anlayıştır. Oysa zorunlu göç sürecinde erkeklerin de zulmün, eril şiddetin, tecavüzün nesnesi haline gelebildiǧi (Farrag 2009), makbul erkeklik karşısında kırılgan bir konuma itildiǧi göç araştırmalarında eleştirel erkeklik çalışmalarının önemli kazanımlarındandır. Şüphesiz bu alanda toplumsal cinsiyet körü yaklaşımları kırmanın, feminist araştırmaları ilerletmenin ve çoklu küresellikler düzeyinde göç deneyimlerinin farklı dinamiklerini kavramanın (Akşit ve Varışlı 2016) bir yolu da eleştirel erkeklik çalışmalarını1 bu alanda güçlendirmektir.

Saeid Mozafari ile Halime Ünal Reşitoǧlu'nun Nobel Yayınları tarafından 2023 yılının Ekim ayında yayımlanan Erkekliǧe Karşı Üçlü İttifak: Savaş, Göç, Yoksulluk Kıskacındaki Erkeklikler Ankara 'daki Suriyeliler Örneǧi eseri, son yirmi yıldır ivme kazanan zorunlu göç araştırmalarında eleştirel erkeklik çalışmalarına kıymetli bir katkı sunar. Özellikle Türkiye'de yakın dönemde filizlenen bu alanda önemli bir boşluǧu doldurur. Tıpkı daha önce de belirtilen toplumsal cinsiyetin kadınların deneyimlerini aşırı vurgulayacak şekilde kullanıldıǧı eleştirisinde olduǧu gibi, aǧırlıklı olarak Suriyeli kadınlar üzerinden yapılan toplumsal cinsiyet odaklı araştırmaların yanında biricikliǧi de paylaşır.2 Yüksek lisans tez çalışmasına dayanan bu eser; kuramsal ve kavramsal dayanakları, beslendiǧi literatürün yorumlanması, araştırmacının özdüşünümselliǧi (self-reflexivity), güçlü gözlemleri ve derinlikli analizleri bakımından hem gelecekteki göç araştırmacılarına hem de kesişimselliǧi kullanan feminist araştırmalara iyi bir örnek olmaktadır.

Derinlemesine mülakatlarla saha verilerine ulaşılan eser Suriye'den Türkiye'ye gelen, yaşları yirmi beş ila elli yedi arasında deǧişen, heteroseksüel evliliklerdeki erkeklerin yeni coǧrafi, kültürel, toplumsal, ekonomik ve siyasal koşullarda 'krizdeki' erkekliklerine ve bu krizin nasıl bir deǧişim/dönüşüm yarattıǧına odaklanır. Bir diǧer ifadeyle savaş ile zorunlu göçü deneyimleyen Suriyeli erkeklerin, yoksulluk ve mültecilikle3 kesişen potansiyel bir 'tehdit' ve 'yabancı erkek' olarak görüldüǧü ev sahibi ülkesinde, kırılganlaşmış erkekliklerini nasıl onardıklarını ve yeniden inşa ettiklerini araştırır. "Savaş, zorunlu göç, mültecilik ve yoksulluk olgularının hem ayrı ayrı hem de kesişimsel bir biçimde geleneksel [ataerkil] erkekliǧin dinamikleri üzerinde sahip olduǧu kırıcı ve dönüştürücü etkiyi aydınlatmaya ve anlamaya çahş[ır]" (s. 46).

Toplamda altı bölümden oluşan eser, iki ana hat üzerinde ilerler. İlk hat araştırmanın kavramsal, kuramsal ve yöntemsel tartışmalarını kapsar. Toplumsal cinsiyet perspektifinin zorunlu göç araştırmalarına kazandırdıǧı katkılar derinlemesine incelenirken, savaş ve çatışma koşullarının bir zamanlar makbul görüldüǧü erkeklikler üzerinde yol açtıǧı tahribatlar ele alınır. Zorunlu göç sürecinde gittikçe kırılganlaşan erkekliǧin mültecilik konumunda -yani ekonomik, sosyal, kültürel ve sembolik sermaye kayıplarıyla birlikte- nasıl bir erkeklik krizine yol açtıǧı literatür boyunca incelenir. Mülteciliǧin veya Suriyeliler özelinde geçici koruma statüsünün erkekliǧin kırılganlıǧını yapısal olarak nasıl pekiştirdiǧi, bu kırılganlıǧı güvenlik arayışında emek sömürüsü ve yoksullukla nasıl daha derinleştirdiǧi tartışmaya açılır. Yazarlar yalnızca savaşın, göçün ve yoksulluǧun erkeklik üzerinde kurduǧu (g) üçlü ittifaka deǧil, aynı zamanda Türkiye'nin kendi ekonomik ve politik koşullarında Suriyelilere yöneltilen mülteci karşıtı söylemlerin, nefretin, eril şiddetin, ırkçılıǧın, kutuplaşmanın erkeklikler hiyerarşisinde ne tür dışlama mekanizmaları oluşturduǧuna da yer verir. Ayrıca pandemi nedeniyle sekteye uǧrayan saha araştırmasının sınırları, araştırmacının araştırmanın hiyerarşik yapısını kırmaya yönelik geliştirdiǧi stratejileri, çalışmanın neden Ankara'da yürütüldüǧü ve Ankara'nın zorunlu göç çalışmalarındaki kurumsal ve kentsel yapısı saha notlarıyla birlikte detaylandırıhr.

Eserin ikinci hattı ise, saha verilerinin yorumlandıǧı ve analiz edildiǧi bölümleri kapsar. Göçten öncesi ve sonrasının karşılaştırmalı olarak tartışmaya açıldıǧı bu hat "Gerçek Suriyeli erkek kimdir?" sorusuyla başlar. Bu sorunun kritik önemi; zorunlu göç sürecinde "geleneksel Suriyeli erkekliǧin" ne tür bir zeminde nasıl kırılganlaştıǧını, hangi koşullarda ve ne yöne doǧru deǧiştiǧini/ dönüştüǧünü kavramakta yatar. Bu kavrayış bize kaybedilmiş erkeklikler ile başarısız erkeklikler arasındaki ilişkiyi ustalıkla gösterir. "Kaybetmek" ile "başarısızlıǧa" yüklenen toplumsal anlamlar arasındaki salınım, yazarların da vurguladıǧı gibi, "bir erkeklik sorgulamasını da içerir" (s. 76-77). Aslında pek çok dışlama mekanizmalarıyla birlikte mülteci konumunda erkek ve Suriyeli olmak, literatürün de gösterdiǧi gibi, yapısal olarak 'başarısız' kılınmaya işaret eder (Gass 2014; Griffiths 2015; Allsopp 2017). Böylelikle hem toplumsal cinsiyet rej imleri hem de göç rejimleri iş birliǧinde Suriyeli erkeklikler -makbul erkekliǧin kurucu basamaklarının altı oyularak ve 'kadınsılaştırılarak'marjinalleştirilir ve madunlaştırıhr.

İkinci hatta ön plana çıkan bir diǧer nokta; göç süreciyle ailede deǧişen güç ilişkilerini, zayıflayan eril kontrol ve denetimin kendini yeniden onarma çabalarını yakın planda göstermesidir. Mülteci konumunda derinleşen yoksulluk 'evin geçimini saǧlayan', 'işe sahip olan', 'çocuklarını okutan' ve 'eşini evde rahat ettiren' makbul erkekliǧin kaybına neden olur. Bu kayıplar ile ailenin geçimine eşin ve çocukların katılımı, erkeklerin özel alandaki eril iktidarının kırılmasına ve zayıflamasına yol açar. Suriyeli erkeklerin deneyimleri üzerinden bunları ayrıntılı olarak işleyen ikinci hatta, eril kontrolün ve denetimin kuvvetlendiǧi -makbul erkekliǧin yeniden üretildiǧibabalık konumuna deǧinilir. Böylelikle bu kontrol ve denetimin babalık konumunda nasıl onarıldıǧı açıǧa çıkarılır. Özellikle kız çocukları üzerinden bu eril kontrol ve denetim güçlenirken, kendini onaran bu gücün erkek çocuklarla paylaşılmasının erkeklik krizini derinleştirdiǧi ayrıca vurgulanır. Bu vurgu bize ataerkil erkekliǧin yalnızca erkekler ve kadınlar arasında deǧil, erkekler arasındaki iktidar ve güç ilişkileri boyunca kendini yeniden ürettiǧini, hatta konumsal, durumsal ve baǧlamsal işlediǧini de gösterir. Derinlemesine mülakatların yalnızca Suriyeli erkeklerle yürütülmemesi, ayrıca bazı çocuklar ve eşlerle de gerçekleştirilmesi analizleri zenginleştirdiǧi gibi araştırmayı da saǧlamlaştırır.

Eserin en güçlü yönü, daha önce de bahsedildiǧi gibi, toplumsal cinsiyet perspektifinde kesişimselliǧi takip etmesidir. Suriyeli, erkek ve mülteci olmak homojen bir kategori içinde düşünülmez. Aksine toplumsal sınıf, etnisite, din, cinsel yönelim, bedensel dezavantaj İdik, yaş gibi etkenlerin farklı erkeklik krizleri ve sorgulamaları getirdiǧinin farkındalıǧı araştırmanın bulgularını güçlendirir. Bu doǧrultuda yaşın Suriyeli erkeklerin onarılan ve dönüşen erkekliklerinde önemli bir etken olduǧu ortaya çıkar. Yazarlar orta ve üst yaş Suriyeli erkeklerin daha fazla dini öǧreti ve emirlere sarıldıǧını, toplumsal cinsiyet kalıpyargıları dini söylemlerle tahkim ettiǧini ve "başarısız erkekliklerini" bu söylemlerle onardıǧını gösterirler (s. 91). Öte yandan genç Suriyeli erkeklerin ise, makbul erkekliǧe eleştirel bir tavırla yaklaştıklarını, erkeklik kayıplarıyla yüzleşerek aile içerisinde daha 'eşitlikçi' davranışlara yöneldiklerini, böylece alternatif bir erkekliǧe dönüşen yeni öznelikler inşa ettiklerini belirtirler (s. 101).

Kesişimselliǧin araştırmaya saǧladıǧı ikinci önemli bulgu, etnisiteye baǧlı olarak Suriyeli erkeklerin maruz kaldıkları dışlanmada farklılıklar olduǧudur. Türkmen veya Arap olmanın kimi zaman Suriyeli erkek olmayı avantajlı veya dezavantajlı konuma getirdiǧi veriler ışıǧında ortaya çıkar. Örneǧin Suriye'den gelen Türkmen erkeklerin "Arap ve Suriyeli" erkeǧe benzemediǧi, hatta bir "Türk" gibi göründüǧü için daha kolay "kabul" edildikleri katılımcılar tarafından belirtilir (s. 86). Şüphesiz burada potansiyel bir 'tehdit' olarak 'geri kalmış' Arap ve Orta Doǧulu erkeǧe bakan Batılı sömürgeci mantıǧın (Rettberg ve Gajjala 2016; Turner 2017), hegemonih Türklük üzerinden nasıl işlerlik kazandıǧını görürüz. Erkeklikler hiyerarşisinde yalnızca Suriyeli erkek olmanın deǧil; aynı zamanda 'pis Arap' olmanın, 'kaba' Arapça konuşmanın ve 'barbarlar' olarak adlandırılmanın da marjinalleştirme ve madunlaştırma stratejilerini beslediǧini kavrarız. Böylelikle eser 'yabancı erkek' olmanın anlamının yekpare olmadıǧına, hangi ülkeye varıldıǧından hangi coǧrafyadan gelindiǧine, hangi sınıfa, cinsiyete, cinsel yönelime, yaşa, etnisiteye ait ve hatta geçici-kalıcı olup olunmadıǧına kadar deǧişen göç deneyimlerine dikkat çeker.

Son olarak esere gönderebilecek en temel eleştiri ise; teorik çerçevede Inhorn'a atıfla kullanılan "evrilen erkeklikler" (emergent masculinities) kavramının havada kalmasıdır. Yazarlar bu kavramın özellikle Orta Doǧu'daki farklı erkeklik biçimlerini karşıladıǧını, bu yüzden dönüşen Suriyeli erkeklikleri analiz etmede iyi bir kavram olduǧunu belirtirler (s. 17-18). Ancak bunu elde edilen veriler ışıǧında açıklıkla tartışmadıkları gibi, evrilen erkeklikler yerine neden alternatif erkeklikler kavramını kullanmayı tercih ettiklerine dair de açıklama yapmazlar. Aynı zamanda evrilen erkeklikler kavramının mülteci erkekliklerin anlaşılmasında yeni bir yol ve perspektif sunduǧu iddiasını çalışma özelinde somutlamazlar ve ne tür açılımlar saǧlayabildiǧine deǧinmezler. Öte yandan kimi zaman yoksulluk ve kent yoksulluǧu kavramları birbirinin yerine geçecek şekilde kullanılır, buna baǧlı olarak hangi baǧlamlarda kavramların birbirlerinden ayrıldıkları ve birbirlerine eklemlendikleri ayırt edilemez. Fakat bu eleştirilerin yanında vurgulanmalıdır ki, bu eser mülteci erkek konumunda zayıflayan eril iktidarın, statü kayıplarının ve makbul erkekliǧin dayanaklarının yitimi söz konusu olduǧunda duyguların erkeklik üzerinde nasıl bir rol oynadıǧını gözler önüne serer. Bir katılımcının ifadesiyle "erkeklik kahrının" (s. 80) nasıl toplumsal ve kültürel bir inşa olduǧunu, bu kahrın politik, hukuki ve ekonomik olarak nasıl yapısallaştıǧını açıklıkla gösterir. Dolayısıyla eserin yalnızca göç araştırmalarıyla ilişkilenen eleştirel erkeklik çalışmaları açısından deǧil, Türkiye'de zorunlu göç araştırmalarında duygular sosyolojisinin izini sürecek çalışmaların önünü açabileceǧinin de altı çizilmelidir.

Sidebar

Geliş tarihi: 25 Ocak 2023 * Kabul tarihi: 23 Haziran 2023

Kitap İncelemesi

Arrival date: 25 January 2023 * Acceptance date: 23 June 2023

Book Review

Footnote

1 Aynı zamanda queer teoriyle ilişkilenen çalışmalar da dahil edilmelidir.

2 Türkiye'deki göç ve zorunlu göç araştırmalarında eleştirel erkeklik çalışmalarını takip eden araştırmalar oldukça azdır (Renda 2019; Bozok 2019; Bozok ve Bozok 2019; Göktuna-Yaylacı ve Çarpar 2019). Doǧrudan odak noktası Suriyeli erkekler olmasa da çalışmalarında yer veren iki araştırma da bulunur (Güney ve Konak 2016; Toluk 2017). Eleştirel erkeklik çalışmalarını takip etmese de karşılaştırmalı olarak Suriyeli erkekler üzerinde yapılan çalışmalardan bir diǧeri de "Türkiyeli ve Suriyeli Genç Erkeklerin Gündelik Yaşam Deneyimleri: Küçükçekmece ve Sultanbeyli Üzerine Bir Araştırma" raporudur (Yükseker, Tekin ve Şahin-Taşgın 2021). Buna karşın hem eleştirel erkeklik çalışmalarını takip eden hem de Suriyeli erkekler üzerine yapılan Mozafari ve Ünal-Reşitoǧlu'nun bu kitabı ile Zeino'nun (2022) yüksek lisans tez araştırması öncüdür.

3 Her ne kadar 2014 yılında yürürlüǧe giren Geçici Koruma Yönetmeliǧi'ne göre Türkiye'deki Suriyeliler "geçici koruma" statüsünde olsalar da bu incelemede mülteci kavramı tercih edilir. Geçici koruma statüsünün ayırt edici olduǧu yerlerde ise kavramın kendisi kullanılacaktır.

References

Kaynakça

Akşit, G. ve Varışlı, B. "Ulusötesi Kesişmeler: Jeff Hearn ile Sosyal Bilimler Üzerine Yeniden Düşünmek" Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 4, no: 25 (2016): 274-286.

Allsopp, J. "Agent, Victim, Soldier and Son: Intersecting Masculinities in the European 'Refugee Crises'" A Gendered Approach to the Syrian Refugee Crisis der. Jane Freedman, Zeynep Kivilcim ve Nurcan Özgür Baklacıoǧlu (London and New York: Routledge, 2017), 155-174.

Boyd, M. ve Grieco, E. "Women and Migration: Incorporating Gender into International Migration Theory," Migration Policy Instate, 1 Mart 2003. https://www.migrationpolicy.org/article/women-and-migrationincorporating-gender-international-migration-theory (Son erişim tarihi 02.02.2024)

Bozok, M. "Göç Sonucu Yaşanan Erkeklik Krizlerinin Bir Yüzü Olarak Erkekliǧin Kaybı" Journal of Economy Culture and Society 60, (2019): 171-185. https://doi.org/10.26650/JECS2019-0035

Bozok, M. ve Bozok, N. "The Household, The Street and The Labour Market: Masculinities and Homosocial Solidarity Networks of Afgan Migrant Boys in A Squatter Neighbourhood in Istanbul" NORMA 14, (2019): 96111. https://doi.org/10.1080/18902138.2Q18.1519241

Dedeoǧlu, S. ve Gökmen, Ç. E. "Göç teorileri, göçmen emeǧi ve entegrasyon: Kadınların yeri" Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Türkiye'de Göç Araştırmaları der. Kristen Biehl ve Didem Danış (İstanbul: SU Gender ve GAR, 2020), 18-37.

Donato, K. M., Gabaccia, D., Holdaway, J., Manalansan, M. IV ve Pessar, P. R. "A Glass Half Full? Gender in Migration Studies" IMR 40, no: 1 (2006): 3-26. https://d0i.0rg/l0.1111/j, 1747-7379.2006.00001

Farrag, H. "Engendering Forced Migration: Victimization, Masculinity and The Forgotten Voice" Surfacing: An Interdisciplinary Journal for Gender in the Global South 2, no: 1 (2009): 1-17.

Gass, A. "Becoming the 'Refugee': Creation of A Gendered Subjectivity Among Male Asylum Seekers in Switzerland" TVGEND 17, no: 2 (2014): 115-129. https://doi.Org/10.5117/TVGEND2014.2.GASS

Griffiths, M. "Here, Man Is Nothing!: Gender and Policy in An Asylum Context" Men and Masculinities 18, no: 4 (2015): 468-488. https://doi. org/10.1177/1097184X15575111

Göktuna-Yaylacı, F. ve Çarpar, M. C. "Zorunlu Göçün Görün(e)meyen Aktörleri: Temsil ve Toplumsal Cinsiyet Baǧlamında Sıǧınmacı Erkekler" Journal of Economy Culture and Society Ekim, no: 60 (2019): 61-85. https://d0i.0rg/l 0.26650/JECS2019-0007

Güney, Ü. ve Konak, N. "Bolu'da Suriyeli ve Iraklı Sıǧınmacılar: Milliyetçilik, Erillik ve Vatandaşlık Temelinde Öteki Algısı" Alternatif Politika 8, no: 3 (2016): 505-535.

Hibbins, R. ve Pease, В. "Men and Masculinities on the Move" Migrant Men: Critical Studies of Masculinities and the Migration Experience der. Mike Donaldson, Raymond Hibbins, Richard Howson ve Bob Pease (New York-London: Routledge, 2009), 1-19.

Lutz, H. "Gender in The Migratory Process" Journal of Ethnic and Migration Studies 36, no: 10 (2010): 1647-1663. http://doi.org/10.1080/136918 3X.2010.4893737

Morokvasic, M. "Birds of passage are also women" International Migration Review Special Issue: Women in Migration 18, no: 4 (1984): 886-907. http : //www.j stor, org/stab le/2546066

Mozafari, S. ve Ünal-Reşitoǧlu, H. Erkekliǧe Karşı Üçlü İttifak: Savaş, Göç ve Yoksulluk Kıskacında Erkeklikler Ankara'daki Suriyeliler Örneǧi (Ankara: Nobel Yayınları, 2023).

Renda, К. "Double Troubled: Syrian Gay Men in Istanbul." Yüksek Lisans tezi. Koç Üniversitesi, 2019.

Rettberg, J. W. ve Gajjala, R. "Terrorists or Cowards: Negative Portrayals of Male Syrian Refugees in Social Media" Feminist Media Studies 16, no:l (2016): 178-181. http://doi.org/10.1080/14680777.2016.1120493

Sharpe, P. (der). "Introduction Gender and the Experience of Migration" Women, Gender and Labour Migration Historical and Global Perspectives (London and New York: Routledge, 2002), 1-14.

Toluk, K. "Yoksulluk Kıskacındaki Sıǧınmacılarda Toplumsal Cinsiyet Pratikleri: Karaman Örneǧi." Yüksek lisans tezi. Karamanoǧlu Mehmetbey Üniversitesi, 2017.

Turner, L. "Who Will Resettle Single Syrian Men?" FMR, 54 (2017). https:// www. fmreview. org/resettlement/turner

Yükseker, D., Tekin, U. ve Şahin-Taşgın, N. Anadolu Kültür Vakfı. Türkiyeli ve Suriyeli Genç Erkeklerin Gündelik Yaşam Deneyimleri: Küçükçekmece ve Sultanbeyli Üzerine Bir Araştırma. Rapor, 2021. https://www.anadolukultur.org/36-yayinlarimiz/1282-turkiyeli-vesuriyeli-genc-erkeklerin-gundelik-yasam-deneyimleri/ ( Son eri şim tarihi 02.02.2024)

Zeino, M. "The Lived Experience of Displaced Syrian Men in Istanbul." Yüksek lisans tezi. İbn Haldun Üniversitesi, 2022.

Złotnik, H. "The Global Dimensions of Female Migration," Migration Information Source, 1 Mart 2003. https ://www.migrationpolicy, org/article/global-dimensions-female-migration (Son erişim tarihi 02.02.2024)