Ibn 'Arabī Ecol in Damascus During the Ottoman Period

Abstract

Osmanlılar, İbnü'l-Arabî'nin (ö. 638/1240) düşüncelerine ve kitaplarına büyük ilgi göstermiştir. Osmanii padişahları da, devletlerinin kuruluşunu İbnü'l-Arabî'ye nispet eden rivayetlere deǧer vermiş ve onun fikirlerini desteklemiştir. Osmanlı'da kurulan medreselerin başında olan kişilerin, ilk dönem şeyhülislam ve kadıların İbnü'l-Arabî'nin fikirlerini yayma çabaları dikkat çekmektedir. Bu durum, İbnü'l-Arabî'nin Osmanii toplumunda nazarî tasavvuf ekolünün sembolü haline gelmesine neden olmuştur. Şam toplumu ise genelde Osmanii ile karşılaşmadan önce İbnü'l-Arabî'ye ve eserlerine az ilgi göstermekteydi. Şam'ın Osmanii yönetimine girmesinden sonra ise bölgede İbnü'l-Arabî'ye ilgi artmıştır. Osmanii valileri ve kadıların İbnü'l-Arabî'nin kabrini ziyaret etmeyi gelenek haline getirmeleriyle daha da belirgin hale gelmiştir. Halk arasında da İbnü'lArabî'nin velayetine inanılarak büyük bir hürmet görmüştür. Bu gelişmeler Şam'da İbnü'l-Arabî'nin fikirlerinin yayılmaması açısından önem arz etmekdedir. Osmanii döneminde, özellikle on altıncı yüzyılda İbn Kemal Paşa'nın desteǧiyle İbnü'l-Arabî'ye olan ilgi artmıştır. On yedinci yüzyılda da bu ilgi devam etmiştir. Abdulgani en-Nablusî, on sekizinci yüzyılda İbnü'l-Arabî ekolünün önde gelen ismi olmuştur. On dokuzuncu yüzyılda, Emir Abdülkadir el-Cezâirî'nin çabalarıyla İbnü'l-Arabî ekolüne mensup sufi ve âlimler çoǧalmıştır. Bu dönemde İbnü'l-Arabî'nin evradı ve şerhleri de önem kazanmıştır. Şam ulemasından birçok kişi, özellikle Bahâüddin b. Abdülganî el-Baytar ve Muhammed Emin b. Muhammed Süveyd gibi şahsiyetler, İbnü'l-Arabî'nin eserlerini düzenli bir şekilde okumuş ve öǧrencilere okutmuştur. Şam'da İbnü'l-Arabî'ye olan ilgi ve saygı, genel tasavvufî çizgi içinde amelî tasavvufa aǧırlık verilmesine raǧmen, nazarî tasavvufa yönelik bir eǧilim göstermiştir. Şam toplumunda tarih boyunca İbnü'l-Arabî'nin şahsiyeti özel bir konum kazanmıştır. Onun için Şeyhu'l-Ekber gibi lakapların yaygınlaşması bunun göstergesi olmuştur. Âlimler ve mutasavvıflar İbnü'l-Arabî'nin öǧretilerine büyük deǧer vermiş, özellikle baş eseri FusÛs'a önemli şerhler yazılmıştır. İbnü'l-Arabî'ye yönelik eleştiriler ve tartışmalar da yaşanmıştır. Özellikle FusÛsul-Hikem kitabındaki görüşleri bazı âlimler tarafından eleştirilmiş ve hatta tekfir edilmiştir. Ancak Osmanii Devleti'nin resmi tutumu, İbnü'l-Arabî'ye destek vermek ve eleştirilere karşı çıkmak şeklinde olmuştur. Zamanla, İbnü'l-Arabî'nin eserleri savunulmuş ve eleştirilere cevaplar verilmiştir. Osmanii valileri, Şam'da İbnü'l-Arabî'nin görüşlerine saldıran kişileri soruşturmuş ve cezalandırmıştır. Ancak bu tutum, Osmanii fakihleri arasında da eleştiri ve karşıt görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. İbnü'l-Arabî'nin kabri Osmanii döneminde sürekli olarak ziyaret edilmiş, bu ziyaretler cuma geceleri özel olarak artmıştır. Osmanii devlet adamları şeyhler ve âlimler, Şam'a girişlerinde önce İbnü'l-Arabî'nin kabrini ziyaret etmişlerdir. Kabir ziyaretine olan bu ilgi, zaman içinde önemli şahsiyetlerin defnedilme arzusuna dönüşmüş, Osmanii büyüǧü olan birçok kişi İbnü'l-Arabî'nin kabri yakınında gömülmeyi tercih etmiştir. Osmanii devlet adamları ve şeyhlerinin İbnü'l-Arabî'nin etrafında defnedilme çabaları, bu bölgenin Osmanlılar dönemindeki etkisini göstermektedir. Osmanii döneminde Şam'da İbnü'l-Arabî'nin öǧretileri önemli ölçüde ilgi görmüş, devlet adamları, âlimler ve sÛfîler tarafından benimsenmiştir. Osmanlılar, İbnü'l-Arabî'nin mirasını koruma ve destekleme amacıyla çeşitli önlemler almıştır. Ancak bu ilgi genellikle belirli gruplar arasında kalmış ve geniş kitlelere ulaşmamıştır. Tarikatlar genellikle İbnü'l-Arabî'nin vahdet-i vücÛd anlayışına ilgi göstermiştir. Şam'da İbnü'l-Arabî'nin fikirleri zaman zaman eleştirilmiş, buna karşılık sevenleri tarafından savunulmuştur.

Alternate abstract:

The Ottomans showed great interest in Ibn 'Arabi's (638/1240) thoughts and books. The Ottoman sultans also valued the narrations attributing the foundation of their state to Ibn 'Arabi and supported his ideas. It is noteworthy that the heads of the madrasahs established in the Ottoman Empire, the first period sheikhulislams and kadis made efforts to spread Ibn 'Arabi's ideas. This situation caused Ibn 'Arabi to become the symbol of the theoretical school of Sufism in Ottoman society. The society of Damascus, on the other hand, generally showed little interest in Ibn 'Arabi and his works before the Ottomans. After Damascus came under Ottoman rule, however, interest in Ibn 'Arabi increased in the region. This became even more prominent when Ottoman governors and qadi's made it a tradition to visit Ibn 'Arabi's grave. Ibn 'Arabi was also held in high esteem among the people, who believed in Ibn 'Arabi's wilayat. These developments are important in terms of the spread of Ibn 'Arabi's ideas in Damascus. During the Ottoman period, especially in the 16th century, interest in Ibn 'Arabi increased with the support of Ibn Kemal Pasha. In the 17th century, this interest continued. Abdulghani al-Nablusi became the leading figure of Ibn 'Arabi's school in the 18th century. In the 19th century, with the efforts of Emir 'Abd al-Qādir al-Jazā'īrī, the number of Sufis and scholars belonging to Ibn 'Arabi's school increased. In this period, Ibn 'Arabī's evrād and commentaries also gained importance. Many of the scholars of Damascus, especially Bahā al-DIn b. 'Abd al-Ghānī al-Baytar and Muhammad Amin b. Muhammad Suwayd, regularly read Ibn al-'Arabl's works and had them read to their students. The interest in and respect for Ibn 'Arabi in Damascus showed a tendency towards theoretical Sufism, although the general Sufi line tended to emphasise practical Sufism. Ibn 'Arabi's personality has gained a special position in Damascus society throughout history. The widespread use of epithets such as Shaykh al-Akbar was an indication of this. Scholars and Sufis highly valued Ibn 'Arabi's teachings, and important commentaries were written especially on his master work Fusūs. There were also criticisms and debates against Ibn 'Arabi. Especially his views in his book Fusūs al-Hikam were criticised and even takfirised by some scholars. However, the official attitude of the Ottoman Empire was to support Ibn 'Arabi and to oppose his criticisms. In time, Ibn 'Arabi's works were defended and criticisms were answered. Ottoman governors investigated and punished those who attacked Ibn 'Arabi's views in Damascus. However, this attitude led to the emergence of criticism and opposing views among Ottoman jurists, ibn 'Arabi's tomb was constantly visited during the Ottoman period, and these visits increased especially on Friday nights. Ottoman statesmen, sheikhs and scholars visited ibn 'Arabi's tomb first when they entered Damascus. In time, this interest in visiting the tomb turned into a desire to bury important personalities, and many Ottoman greats preferred to be buried near ibn 'Arabi's tomb. The efforts of Ottoman statesmen and sheikhs to be buried around Ibn 'Arabi show the influence of this region during the Ottoman period. Ibn 'Arabi's teachings received considerable attention in Damascus during the Ottoman period and were embraced by statesmen, scholars and Sufis. The Ottomans took various measures to protect and promote Ibn 'Arabi's legacy. However, this interest generally remained among certain groups and did not reach the masses. Orders generally showed interest in Ibn 'Arabi's understanding of wahdat al-wujud. In Damascus, Ibn 'Arabi's ideas were occasionally criticised and defended.