Ewolucja systemu partyjnego Rumunii w latach 1989–2024

Abstract

Upadek reżimu komunistycznego w Rumunii w 1989 roku stworzył warunki dla wielopartyjności i rozwoju nowych ugrupowań politycznych, podobnie jak w pozostałych państwach bloku wschodniego. Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji rumuńskiego systemu partyjnego w okresie od przeprowadzenia transformacji demokratycznej do czasów współczesnych, z uwzględnieniem zarówno jego ram instytucjonalnych, jak i dynamiki funkcjonowania relewantnych partii politycznych, w tym wyłaniania się nowych aktorów na scenie politycznej. W artykule omówiono kolejne etapy zmian rumuńskiego systemu partyjnego: od systemu hegemonicznego w latach 1990–1992, poprzez rozwój wielopartyjności w latach 90. XX w., po dominację PSD w pierwszych dwóch dekadach XXI wieku. Autor podkreśla rosnącą rolę partii antysystemowych, takich jak AUR i USR, oraz zjawiska fragmentacji i polaryzacji politycznej. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi wydarzeń społecznych, takich jak mineriady, oraz reform gospodarczych, na kształtowanie sceny politycznej. W celu sklasyfikowania zmieniającego się formatu systemu partyjnego Rumunii, w pracy wykorzystano typologię systemów partyjnych Giovanniego Sartoriego.

Alternate abstract:

The collapse of the communist regime in Romania in 1989 created the conditions for multipartyism and the development of new political groupings, as in the other Eastern Bloc countries. The aim of the article is to present the evolution of the Romanian party system in the period from the democratic transition to the present day, taking into account both its institutional framework and the dynamics of the functioning of the relevant political parties, including the emergence of new actors on the political scene. The article discusses the subsequent stages of change of the Romanian party system: from the hegemonic system in 1990–1992, through the development of multipartyism in the 1990s, to the dominance of the PSD in the first two decades of the 21st century. The author highlights the growing role of anti-system parties, such as the AUR and USR, and the phenomena of political fragmentation and polarisation. Particular attention is given to the impact of social events, such as mineriads, and economic reforms, on the shaping of the political scene. To classify the changing format of Romania’s party system, the paper uses Giovanni Sartori’s typology of party systems.