Gaziantep Ekonomisinin Ortadogu Açisindan Önemi

Abstract

During centuries Gaziantep has hosted many civilizations being one of the most important industrial and trade center in Turkey. Endowed with its trade potential and entrepreneurial spirit it easily integrated in the international markets. Strengthening its trade and economic ties with neighboring countries it evolved in important regional industrial and trade hub. By developing trade ties with the neighboring countries Gaziantep also provides important spillovers to the other municipalities and regions of Turkey. As the most developed city in the region Gaziantep is crucial gate to the markets of the Middle East. Enhancing economic relationships with the Middle Eastern countries it had important implications on speeding the economic development. It is also a mediator in commodity transfer between Western and Eastern countries. Continuous movements and war conflicts in the region had destructive effects on economic environment. During the periods of intense war conflicts the economy of Gaziantep is being seriously disbalanced and hit by recession cycles. However, in spite of these negativities Gaziantep is continuing with decreasing its export share to the Middle East countries. In this paper a general literature regarding the city of Gaziantep is being consulted along with the help of table and graphical tools in the analysis of the advantages and disadvantages, also in the same time economic importance of the Gaziantep for Turkey and Middle East region as well is being stressed and some suggestions are being explored in the concluding part.

Headnote

Öz

Gaziantep tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipligi yapmis, Türkiye'nin en önemli sanayi ve ticaret merkezlerinden biridir. Sahip oldugu ticaret potansiyeli ve girisimcilik ruhuyla dünya piyasalarina entegre olmustur. Türkiye'nin güney sinir komsulariyla yakin ticari ve ekonomik iliskiler gelistirerek bölgede sanayi ve ticaret merkezi olmayi basarmistir. Komsu ülkelerle sinir ticaretini gelistirerek, kendine ve Türkiye ekonomisine önemli katkilar saglamistir. Bölgenin en gelismis ili olan Gaziantep, Türkiye'nin Ortadogu'ya açilan en önemli ticaret kapisidir. Ortadogu ülkeleriyle gelistirdigi ikili iliskiler ekonomik kalkinmayi daha da hizlandirmistir. Ayrica Ortadogu ülkeleri ile Bati ve Asya blogu arasinda mal transferlerinde araci konumdadir. Ortadogu bölgesinin sürekli hareketli olmasi ve bölgede eksik olmayan savas, ekonomik düzeni bozmakta ve yasanan olumsuzluklar ihracat ve ithalati olumsuz etkilemektedir. Gaziantep ekonomisi giderek gelismekte ve Ortadogu ihracatina kismi azalmalarla birlikte katkisi devam etmektedir.

Bu makalede kent ile ilgili literatür taranmis, tablo ve grafikler yardimiyla avantaj ve dezavantajlar analiz edilmis ve Gaziantep ekonomisinin hem Türkiye hem de Ortadogu açisindan önemi vurgulanmis ve bazi öneriler sunulmustur.

Anahtar Kelimeler: Gaziantep, Gaziantep ekonomi, Gaziantep Sanayi, Gaziantep ihracat, Ortadogu

Abstract

During centuries Gaziantep has hosted many civilizations being one of the most important industrial and trade center in Turkey. Endowed with its trade potential and entrepreneurial spirit it easily integrated in the international markets. Strengthening its trade and economic ties with neighboring countries it evolved in important regional industrial and trade hub. By developing trade ties with the neighboring countries Gaziantep also provides important spillovers to the other municipalities and regions of Turkey. As the most developed city in the region Gaziantep is crucial gate to the markets of the Middle East. Enhancing economic relationships with the Middle Eastern countries it had important implications on speeding the economic development. It is also a mediator in commodity transfer between Western and Eastern countries. Continuous movements and war conflicts in the region had destructive effects on economic environment. During the periods of intense war conflicts the economy of Gaziantep is being seriously disbalanced and hit by recession cycles. However, inspite of these negativities Gaziantep is continuing with decreasing its export share to the Middle East countries.

In this paper a general literature regarding the city of Gaziantep is being consulted along with the help of table and graphical tools in the analysis of the advantages and disadvantages, also in the same time economic importance of the Gaziantep for Turkey and Middle East region as well is being stressed and some suggestions are being explored in th concluding part.

Keywords: Gaziantep, Gaziantep economy, Gaziantep industry, Gaziantep export, Middle East

GIRIS

Gaziantep 6.216 km2'lik yüzölçümü ile Firat nehrine karisan Sacur çayinin yukari kollarindan Ayinleben(Allaben) deresinin üzerinde kurulmustur. Antep sehri ve bulundugu bölge, eski çaglardan beri uygun iklimi ve mevkii sebebiyle iskâna açik bir saha olmustur.1 Doguda Sanliurfa'nin Birecik ve Halfeti ilçeleri, kuzeyde Adiyaman'in Besni ve Kahramanmaras'in Pazarcik ilçesi, batisinda Osmaniye'nin Bahçe ve Güneyinde ise Hatay'in Hassa ilçesi, Suriye siniri ve Kilis ili ile çevrilidir.2

Gaziantep 5600 yillik tarihi ile dünyanin en eski sehri olarak kabul edilmektedir. Ilk Çag'dan beri birçok medeniyete ev sahipligi yapmistir. Medeniyetlerin kuruldugu Mezopotamya ve Akdeniz arasinda yer almaktadir.3 Sehir ilk olarak kale etrafinda kurulmus, daha sonra güney ve batiya dogru genislemistir.4 Gaziantep'in tarih devirleri Kalkolitik, Paleolitik, Neolitik dönemler, Tunç Çagi, Hitit, Med, Asur, Pers, Iskender, Selefkoslar, Roma ve Bizans, Islam-Arap ve Islam-Türk devirleri olarak siralanir.5 Zeugma, Anadolu ve Mezopotamya arasinda ki ticari faaliyetlerde köprü görevi görmüstür. Dogudan gelen ticaret yollarinin burada kesismesi bölgenin zenginligini arttirmistir. Ayrica HindistanSuriye arasindaki ticari transferlerde de aktif rol almistir.6 Sehrin Ipek Baharat yolu üzerinde yer almasi ekonomik kalkinmayi etkilemis ve kentin sürekli canliligini korumasini saglamistir. Islamiyet bu sehir üzerinden Anadolu'ya yayilmistir. Eyyubiler ve Memluklular zamaninda sehir büyük gelisme göstermistir. Cami, medrese ve kösklerin yapilmasi Gaziantep'i kisa bir sürede sanat ve kültür merkezi haline getirmistir. 1516 Mercidabik Muharebesi ile Osmanli topraklarina katilan bölge, Cumhuriyet Dönemine kadar''Ayintap''olarak ad landirilmistir.7 16.yy'da bölgesel ekonomik güç olmus, halkin çaliskanligi ve girisimci ruhu sehri sürekli canli tutmus, Halep eyaletine bagli olmasina ragmen kendi hinterlandini olusturmayi basarmistir. 1520-1580 yillari arasinda Akdeniz Havzasi'nin büyümesinden yararlanmistir. Hac ibadeti yapmak için takip edilen Istanbul-Antep-Sam-Mekke yolu hac ticaretini de beraberinde getirmistir. Haci adaylarinin Antep çarsilarindan alisveris yapmasi, konaklama ve yemek ihtiyaçlarini karsilamasi ekonomik canliligi arttirmistir.8 Transit ticaretin daha da önem kazanmasiyla, ilk sanayilesme adimlari olarak sanat kollari kurulmustur. Türk mallarindan alinan agir vergiler, yabanci yatirimlar karsisinda fiyatlarin yükselmesine ve yerli sanayinin çökmesine neden olmustur. Yabanci mallar karsisinda rekabet edemeyen yerli sanayi maalesef gelisememis, Avrupa'dan çok sonra gelisme dinamiklerine sahip olabilmistir.9 Gaziantep, Osmanli döneminde kültür birikiminin yani sira yaycilik, dericilik, boyacilik, yagcilik, sabunculuk, rakicilik, özellikle de dokumacilik gibi sanayi kollarinda da gelismistir.1016.yüzyilda Halep- Sam-Antep yöresinde üretilen lüks dokuma halilari dis pazarda yogun ilgi görmüstür. Sam ve Halep'te üretilen ürünler Antep üzerinden Anadolu'ya arz edilmistir.11 Var olan büyük ticaret yollarina yenilerinin eklenmesi ve güvenli hale gelmesi ile sadece bölgede degil TürkiyeOrtadogu ticaretinde de önemli ticaret ve lojistik merkezi olmustur. Kent ticaretine dair bulunmus en eski ticaret belgesi 14.yüzyila aittir. Ticaretin uluslararasi bir boyut kazandiginin diger bir göstergesi de 1872 yilinda Fransiz tüccarlarin sorunlarini çözmek için konsoloslugun açilmasidir.12

SOSYAL VE EKONOMIK YAPI

1. Kente Genel Bakis

Anadolu'da yeni sanayi kentlerinin ortaya çikmasi, hükümetin yerel kalkinmayi destekleyici politikalari ve sosyo-ekonomik gelismeler nüfus hareketliligine neden olmustur. Sanayinin gelismesi ile özellikle çevre illerden ve kendi tasra sindan göç almaya baslamistir. Gaziantep'te göçün en önemli nedeni ekonomiktir. %70 oraninda ekonomik nedenlerle göç almistir.13 2012 Adrese Dayali Nüfus Kayit Sistemi sonuçlarina göre Gaziantep ilinin nüfusu 1.799.558 kisidir. Nüfusun 1.604.933 kisisi sehirlerde, 194.625 kisisi köy ve beldelerde yasamaktadir. Büyük oranda kendi tasrasindan göç alan Gaziantep, son 30 yilda Sanliurfa, Kahramanmaras ve Adiyaman gibi çevre illerin kirsal bölgelerinden de göç almistir. Kilis'in il olmasiyla birlikte Kilis'ten de göç almaya baslamistir. Göç 1950'lerden beri bir süreklilik arz etmesine ragmen asil göç dalgasi 1970'lerden sonra hizli bir artis göstermistir.14 Türkiye geneli ile kiyaslandiginda; Türkiye nüfusunun üzerinde bir artisa sahip oldugu gözlenmektedir. Nüfus büyüklügü bakimindan Türkiye'nin sekizinci ili olmustur. Türkiye nüfusu içindeki payi her geçen gün artmaktadir.15

Nüfusun ekonomik faaliyetlere göre sektörel dagilimina baktigimizda; Nüfusun Cumhuriyet'in ilk yillarinda tarim alaninda yogunlastigi görülmektedir. Tarim sektörünü sirasiyla hizmet sektörü ve sanayi sektörü izlemektedir. Nüfus, istihdama bagli bir hareketlilik yasamaktadir. Kirsal alanda yasayan nüfus daha iyi is imkânlari için kent merkezlerine göç etmektedir. Sadece il içi degil çevre bölgelerden aldigi göçlerle nüfusu her geçen gün artmaktadir. Bu özelligi ile Antep batiya göçü engelleyen bir kalkan konumundadir. Güney Dogu Anadolu ve Dogu Anadolu Bölge nüfusunun batiya akinini engelleyen en önemli illerden birisidir.16 Sadece göç hareketleri degil yüksek dogurganlik orani da il nüfusunun sürekli artmasini saglamaktadir. Nüfus artis hizi 2014 yili verilerine göre yillik binde 24,1'dir.17 Göç hareketleri ve dogurganlik oraninin fazla olmasi çalisabilir genç nüfusun fazla olmasini saglamaktadir. Çalisabilir nüfus toplam nüfus içinde % 49 ile en büyük paya sahiptir. Bu yüzden Gaziantep genç ve dinamik bir nüfusa sahiptir.18

2. Gelir Dagilimi, Yoksulluk ve Issizlik

Türkiye 2002 yilindan sonra uyguladigi politikalarla gelir dagiliminda iyilesme, mutlak yoksul sayisinda ve yoksulluk oraninda göreli azalma yasanmistir. Sosyal içerikli politikalar, sosyal yardimlar ve saglik alaninda yapilan reformlar gelir dagilimi adaletsizligi ve yoksullukla mücadelede yardimci olmustur. Fakat alinan önlemler ve çalismalar bölgeler arasi gelir dagilimi esitsizligini ortadan kaldiramamistir. GAP'la bölgede yatirimlar ve enerji artisi yasanmasina ragmen insani yasam kalitesinin arttirilmasi ve yoksulluk sinirinin düsmesi gibi sosyal konularda henüz istenen gelismeler yasanamamistir. Güneydogu Anadolu Bölgesi'nin yeterince gelisememesinde özellikle 1990'li yillardan sonra artan terör olaylari etkili olmustur. Irak'a uygulanan ambargonun sinir illeri ticaretine etkileri, Ortadogu'da devam eden karisikliklarin bölgeye olumsuz etkileri, bölgede yatirim eksikligi gibi nedenler ekonomik faaliyetleri olumsuz etkilemis, yeni istihdam alanlari açilamamistir. Güneydogu Anadolu Bölgesinin Gelir dagilimi %20'lik dilimler itibariyle incelendiginde aldigi pay diger bölgelere göre azdir.19

(1)Fertler esdeger hanehalki kullanilabilir gelirine göre küçükten büyüge dogru siralanarak 5 gruba ayrildiginda; 'ilk yüzde 20'lik grup' geliri en düsük olan grubu, 'son yüzde 20'lik grup' ise geliri en yüksek olan grubu tanimlamaktadir.

Yüzde 20'lik dilimlere baktigimizda en yüksek payi %45,5'lik oranla son %20'lik kesim almaktadir. En az paya sahip olan birinci %20'lik kesim ise %6,8 oraninda pay almaktadir. Bu durum Türkiye genelinde yasanan gelir dagilimi adaletsizliginin bölgede de yasandigini göstermektedir.20 Özellikle 1980- 1990 yillari arasinda bu bölgede gelir düzeyi Türkiye ortalamasinin çok altinda kalmistir. Yapilan arastirmalar bölgeler arasi gelir farkliliklarinin hala devam ettigini göstermektedir. Daha az il seçilerek basarili bir kalkinma saglamak mümkün olabilir.21 Gaziantep son dönemde kalkinmaya verdigi önem ve yeni yatirim projeleri ile istihdam saglamakta ve refah seviyesini arttirmaktadir. Bölgenin en gelismis ili olmakla birlikte gelir dagilimi esitsizliginin diger illere göre az oldugu ildir. Gelir dagilimi farkliligini en aza indirgemek yeni iktisadi politikalarin yürürlüge konulmasiyla mümkün olacaktir.

Gaziantep bölgesi içinde kalkinmaya en iyi entegre olmus ildir. Imalat sektörüne yogunlasarak önemli bir istihdam saglamistir. Küresel ekonomide yerini alarak, Türkiye'nin Ortadogu pazarina açilan ihracat üssü olmustur.22 Sa nayide hizli bir ilerleme kaydeden Antep 30 yilda 4 adet Organize sanayi bölgesi kurmustur. Organize Sanayi Bölgelerinin kurulmasi ile 70 bin isçi istihdam edilmistir.23 Türkiye Is Kurumu Müdürlügü ve Türkiye Sakatlar Dernegi Gaziantep Subesi arasinda engelli istihdamini arttirmak için protokol imzalamistir. Bu anlasmayla engelli sayisinin çalisma sektöründe arttirilmasi hedeflenmektedir. 'Ülkeme Katki için Engelli Degilim' projesi adi ile baslatilan çalisma il ekonomisine ve Türkiye ekonomisine katki saglayacaktir. Aktif olarak üretime katilan engelli vatandaslarimizin kendi geçimlerini saglamak hem de özgüvenlerini arttiracak bu çalisma Gaziantep'te basarili olmus ve Gaziantep'te engelli istihdami Türkiye ortalamasinin üstünde %93,5 gibi bir doluluk seviyesine ulasmistir.24

2001 yilinda yasanan ekonomik kriz, yerel kalkinma projelerini durma noktasina getirmistir. Antepliler yasanan krizi atlatabilmek için harekete geçmis ve Marka Sehir Antep sloganiyla özgüven tazeleyerek, yeni bir çekim alani olusturmak istemistir. Bu hareketlilik Anadolu'nun diger sanayi illerinde de yanki uyandirmistir. Kent bu siçramayla Yeni Sanayi Odagi olarak adindan söz ettirmeye ve örnek sanayi sehri olmaya devam etmektedir.25 Gaziantep Is Kur Müdürü Siraç Erkin, Istanbul'dan sonra is piyasasina isçi kazandiran ikinci ilin Gaziantep oldugu ve issizligin 2014 yilinda % 7'ye düstügünü belirtilmistir.26

3. Lojistik ve Ulasim

Gaziantep kara ulasiminda güneyden ve Akdeniz'den doguya ve kuzeye giden yollarin kavsaginda ve GAP'in da girisinde bulunmaktadir. Tarihi Ipek Yolu güzergâhinda olmasindan dolayi önemli bir geçit noktasidir.27 Gaziantep ilinde kayitli toplam 60 lojistik firmasi ve 50 nakliye firmasi bulunmaktadir. Gaziantep sinirlari içerisinde lojistik firmalarina bagli 2 antrepo ve firmalarin kendilerine özel 4 adet fiktif antrepo bulunmaktadir. Gaziantep'te yerlesik lojistik ve nakliye firmalarinin filolari toplami ise 12.356 kamyon ve TIR'dan olusmaktadir. Türkiye ve Suriye arasindaki sinir ticaretinin gelistirilmesi için baslatilan çalismalar neticesinde ve 2003 yilinda Gaziantep'te Suriye ile sinir ticaretinin kolaylastirilmasi amaci ile bir Sinir Ticaret Merkezi kurulmasina karar verilmistir.28 Gaziantep gelismis karayolu agina sahip olmasi ve ticaret yollari üzerinde bulunmasiyla bölgenin en avantajli ili olmustur. Organize Sanayi Bölgeleri ilin en uygun ulasim agina sahip alanlara insa edilmistir. Sadece karayolu degil demiryolu ve havaalanina en uygun mesafede konumlandirilarak sanayi ve ticaretin arttirilmasi saglanmistir. Osmanli Devleti'nin son döneminde kurulan tarihi Berlin- Bagdat demiryolu hatti Gaziantep'in Islâhiye ilçesinden geçerek Halep'e baglanmistir. Bu hat Gaziantep'in Anadolu'nun iç kisimlari ve Ortadogu ile baglantilarini saglamistir.29 Il 2010 Yili içerisinde Suriye-Halep ile de karsilikli tren seferlerine baslamistir. Fakat son dönemde Suriye'de yasanan olumsuz gelismeler seferlerin aksamasina ve iptal edilmesine yol açmistir.30 Gaziantep'in mevcut ve planlanan yeni demiryolu projeleri ile Orta Asya ve Ortadogu'ya kadar uzanan genis bir aga ulasilmasi hedeflenmektedir. Ayrica Irak'la direkt demiryolu baglantisi ile Gaziantep-Musul-Bagdat'in birbirine demiryolu ile baglanmasi, bu hattin Basra ve Körfez Ülkelerine kadar ulasmasi yeni projeler arasindadir.31 Ülkemizin güney komsulariyla ticarette büyük önem arz eden projelerden biri de Nusaybin-Habur Hizli Demiryolu Projesidir. Gaziantep güzergâhinda olan bu proje, sadece Türkiye, Suriye ya da Irak arasinda degil, Avrupa ile Ortadogu arasinda da demiryolu tasimaciliginin daha etkin hale gelmesini saglayacaktir. Söz konusu hatlar, bölgedeki gelismelerle birlikte Ortadogu'ya yapilan ihracatta demiryolu katkisini ciddi ölçüde artiracak, bölge ekonomisinin gelismesini saglayacaktir.32

4. Turizm

Gaziantep'in ekonomik gelisimine paralel olarak sanayi turizmi daha çok gelismistir. Ayrica Gaziantep "sanayi turizmi", "kültür turizmi", "saglik turizmi", "kongre ve fuar turizmi", "gastronomi turizmi" ve "üniversite turizmi" ile adindan söz ettirmektedir. Gaziantep'teki kurum ve kuruluslar, sanayi, ticari ve turistik amaçla kente gelen ziyaretçilere rahat, güvenli ve hizli ulasim imkânlari, konforlu konaklama tesisleri ve oteller, yöresel lezzet ve tatlari sunmak, kisacasi kaliteli hizmet için hep birlikte hareket etmektedirler. Yapilan çalismalar neticesinde Gaziantep'te kültürel doku yeniden canlanmakta, müze ve konaklama tesisi sayisi her geçen gün artmakta, fuar ve kongre organizasyonlari çogalmakta, ulasim olanaklari iyilesmektedir.33 En eski yerlesim merkezlerinden biri ol masi, birçok medeniyete ev sahipligi yapmasi, Ipek Baharat yolu güzergâhinda olmasi, Dogu- Bati medeniyetlerinin kesisim noktasinda bulunmasi ve eski bir ticaret merkezi olmasi Antep'in tarihi ve kültürel önemini arttirmistir. Her milletin ya da medeniyetin kendinden bir parça bulacagi Antep, tarihi mirasini korumayi ve günümüze kadar getirmeyi basarmistir. Dülük Hitit devletinin kalintilariyla turistik önemini korumakta ve Arkeolojik çalismalar Antep'in, Paleolitik Çag' a kadar uzanan zengin bir kültürel mirasa sahip oldugunu göstermektedir. Asurlular, Persler, Romalilar, Bizanslilar, Abbasiler ve Selçuklular gibi güçlerin hâkimiyetine taniklik etmis olan Gaziantep'te Osmanli Imparatorlugu döneminde insa edilmis olan çok sayida cami, han, hamam ve medrese bulunmaktadir.34 Essiz bir damak tadi sunan Antep mutfagi, tüm dünya mutfaklari arasinda ayricalikli bir yere sahiptir. Tarih boyunca geleneklerinin ve yöresel özel damak lezzetinin zenginligini koruyan Gaziantep Mutfagi, Gaziantep turizminde önemli bir yere sahiptir.35Özellikle Antep baklavasi vazgeçilmez bir tat olmaya devam etmektedir. Gaziantep Sanayi Odasi'nin Avrupa Birligi'ne resmi basvurusuyla Antep Baklavasi uluslararasi 'Cografi Isaret' olarak tescillenmistir.36 Kültürel degerlerini gelecege tasiyarak yasayan Gaziantep'te; Sedef Kakmaciligi, Bakircilik, Kutnu Dokumaciligi, Aba Dokumaciligi, Yemenicilik, Antep Isi El Islemeleri, Gümüs Islemeciligi, Antep Kilim ve Hali Dokumaciligi, Küpçülük, Kuyumculuk, Semercilik, Zurnacilik ve Müzik Aletleri yapimi var olmaya devam etmektedir.37 Gaziantep sayisiz tarihi güzelliginin yani sira, dogal güzellikleri ile de önemli bir turizm merkezidir. Gaziantep il sinirlari içerisinde doga turizmi/eko turizm potansiyeline sahip alanlar bulunmaktadir. Bunlar; Yesemek, Zeugma, Rumkale, Dülükbaba Antik Kenti, Dülükbaba Tabiat Parki, Burç Tabiat Parki, Erikçe Kent Ormani, Köklüce Kanyonu, Sakçagözü selalesi, Sarikaya, Denizin Kuzusu Magarasi, Kuzu Yatagi Merzimen Çayi, Sofdagi, Hizirli Yaylasi, Alleben Göleti, Karkamis Taskin Ovasi Sulak Alani, Tahtaköprü Yaban Hayati Gelistirme Sahasi, Gaffur Baba Tepesi'dir.38

5. Ekonomik Hayat

Antep sehri; 16. ve 17. yy.' de iktisadi ve ticarî yönden oldukça gelismis bir sehirdir. Halep, Sam, Antep yöresinin lüks dokumalari meshurdur. 16. yy.' da pamuklu bez imalati baslamistir. Bu dönemde Antep halkinin ekonomik yönden zengin oldugu bilinmektedir. 1800'ün sonlarina dogru hayvancilik azalmis, ekonomi ve tarim kötü etkilenmistir. Ticareti elinde tutan Ermenilerin sehirden ayrilmasi ve mesrutiyet'ten sonra esnaf loncalarinin kaldirilmasi küçük esnafa zarar vermistir.39 19. yy.in ikinci yarisindan itibaren Osmanli sanayisi genel olarak çöküntü yasarken Antep gibi dokuma merkezleri önemini korumus ve çevre vilayetlere, Anadolu'ya ve Avrupa'ya ihracat yapilmistir. Antepli üreticiler paranitralin adinda yeni bir boya maddesi kullanmaya baslamis ve Halep piyasasini ele geçirmistir. Antepli üreticilerin bu çaliskanligi ve azmi 20.yy. baslarinda iplik boyama ve dokuma alaninda uzman olmasini saglamistir.40

Güneydogu Anadolu Bölgesinin en gelismis, Türkiye'nin ise 6. büyük kenti olan Gaziantep, Dogu ve Güneydogu Anadolu bölgesinin tüm ürünlerinin islendigi ve bu ürünlerin hem iç hem de dis pazara sunuldugu bir sanayi ve ticaret merkezidir. Organize Sanayi Bölgeleri, küçük sanayi siteleri ve serbest bölgesiyle yüksek bir ticaret hacmine sahiptir. Dis ticaret yapan firmalarin ve yabanci yatirimcilarin ihtiyaç duydugu lojistik, gümrükleme, depolama, bankacilik, ulasim, konaklama gibi birçok hizmet sektöründe güçlü bir altyapiya sahip olmasi ve bu hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren yerli ve yabanci çok sayida firmanin varligi Antep sehrini daha da önemli hale getirmektedir.41 Osmanli için Halep ne kadar önemli bir merkez ise ayni sekilde Türkiye için de Antep o kadar önemli bir merkezdir. Sanayide asil kirilma noktasi 1970 yilinda Küçük Sanayiyi Gelistirme Merkezi'nin (KÜSGEM) kurulmasiyla yasanmistir. Sanayide hizli adimlar atilmis, farkli sanayi kollari gelismeye baslamistir. 1970 yilinda ilde Organize Sanayi Bölgesi'nin kurulmasi ile imalat sanayinde en gelismis ve 1986 yilinda kalkinma öncelikli iller arasina yer almistir.42 Antep bireysel girisimcilik örnegi ve Marka Sehir olma hedefi ile gelisimini sürdürmektedir. Kentte 6 yerde Küçük Sanayi Bölgesi bulunmaktadir. Serbest sanayi bölgesi ve Örnek Sanayi Bölgesi de bulunan kent, çevre illere de istihdam alani saglamaktadir.43

Yabanci yatirimlarin en çok yapildigi 20 ilden biri de Gaziantep'tir. 19981999 yillarinda yabanci yatirim orani yaklasik 77 milyon dolar olmustur. Ilk ola rak sinir komsusu Suriye'den 1985 yilinda yabanci sermaye almistir. Ardindan 1986'da Suudi Arabistan, 1990'da Almanya, 1991'de Ispanya, 1994- 1995'te Irak, 1995'te Suriye, 1996'da 5 firma ile Irak, 1996'da Suriye, 1997'de iki firma ile Irak, 1997'de Iran, Almanya ve iki firma ile Irak, 1998'de bes firma ile Irak, 1996'da Almanya ile yabanci yatirimlar devam etmistir.44Gaziantep yabanci yatirimlari destekleyerek girisimciligin önünü de açmaktadir. Büyük ölçekli firmalar yabanci yatirimlara daha açiktir. Küçük ölçekli isletmelerin de yabanci yatirimlari kullanmalari sehir kalkinmasina büyük katki saglayacak, istihdam ve üretim artacaktir.45

Tekstil sektörünün öncülügünde büyüyen Gaziantep, pamuk hammaddesine dayali bir iplik ve dokuma bölgesidir. Kalkinmaya öncülük edecek sanayi kolu olarak tekstil sektörü belirlenmis ve bu dogrultuda bir büyüme hedeflenmistir. Il merkezinde tarimsal imkânlar çevre illere göre düsük olmasina ragmen, bu çevre illerin ürettigi ara mali niteligindeki mallarin, nihai ürün haline getirildigi bir kent merkezidir.46 Ithalat ve ihracat yapan yabanci ve yerli yatirimcilarin ihtiyaç duydugu, bankacilik, gümrükleme, lojistik, depolama, müteahhitlik, iletisim, ulasim, konaklama gibi birçok hizmet dalinda ciddi bir alt yapiya sahip olmakla birlikte, bu sektörlerde ulusal ve uluslararasi birçok firmanin faaliyet gösteriyor olmasi Gaziantep'i yatirimcilar için daha da cazip hale getirmektedir.47

Türkiye ekonomisinde Gaziantep'in yerine baktigimizda; ihracat yapan 1270 firma bulundugunu ve 172 farkli ülkeye ihracat gerçeklestirdigini görmek44 teyiz. 2014 yilinda Türkiye ihracatindaki toplam payi %4,27'dir. En fazla ihracat yapan 10 il arasinda 6. Sirada yer almaktadir. Ilk 1000 ihracatçi firma arsinda 67 si Gaziantep menselidir.

Gaziantep, sahip oldugu ticari potansiyelin farkinda olarak hareket eden bir ilimizdir. Bu farkindalik bölgede de avantajlar saglamaktadir. Ortadogu'nun Ticaret Merkezi olma yolunda emin ve hizli adimlarla ilerlemektedir. Gaziantep hazir giyim ve iplik ihracatinda da önemli bir basari yakalamistir. Üretilen ürünler yurtiçi ve yurtdisi pazarlara ihraç edilmektedir. AR-GE çalismalari, dis pazarlara açilma, markalasma, tasarim, kaliteli ve sagliga uygun ürünler üretilmesi konularinda yapilacak çalismalar sektörün daha iyi yerlere gelmesini saglayacaktir.48

Gaziantep'in ihracat ve ithalat verilerine baktigimizda 2002'de 619.391 milyon dolar olan ihracat payi 2005 yilina kadar ithalatin altinda kalmistir. 2006 yilindan 2012 yilina kadar artarak devam etmis ve ithalattan daha büyük miktarlara ulasmistir. 2013 yilinda kismen düsen ihracat 6.472.870 milyon dolar olmustur. 2013 yilinda ithalat ise 6.657.924 milyon dolar civarindadir. Ihracatin düsmesinde Ortadogu'da yasanan savas ve iç karisikliklarin etkisi olmustur. Grafige baktigimizda Gaziantep'in 2000'li yillarin sonlarina dogru artan bir dis ticaret potansiyeline sahip oldugunu görmekteyiz. Yeni pazarlara açilmasi ve Ortadogu'da düzenin tekrar saglanmasiyla Gaziantep Türkiye ortalamasindaki payini daha da arttiracaktir.

6. Sehir Ekonomisi

Sehir ekonomilerinde kalkinma saglama ve bölgelerarasi gelir farkliliklarini en aza indirgemede yerel aktörlerin önemli rolü vardir. Kentte mevcut olan dogal, ekonomik, kültürel, tarihi ve teknolojik kaynaklarin yerinde kullanilmasi önemli bir politikadir. Ekonomik degeri yüksek ürünlerin yetistirilmesi, mevcut kaynaklarin dogru kullanilmasi, kisacasi ilin kendi dinamiklerini harekete geçirmek sehir ekonomilerine pozitif yansimaktadir.492002'den sonra Türkiye kamu maliyesinin artmasi, sehir ekonomilerine de yansimistir. Sehirlerin gelismislik düzeyi ve illere ayrilan bütçe payi artmaya baslamistir. Egitim harcamalarinin artmasi ve her ile bir üniversite yapilmasi, sehir ekonomisine pozitif olarak yansimistir. Sehirde ticaret canlanmis ve yeni is alanlari açilmistir. Saglik alaninda yapilan yatirimlar, otoyol, köprü ve yol hizmetleri kentleri yakinlastirmis, sehirlerarasi baglantilari arttirmistir.50

Bölgenin en dinamik sanayi gücü olan Gaziantep, Imalat sanayi yapisi olarak, küçük imalathane ve atölyelerin yani sira büyük tesislere de sahiptir. Tekstil hammadde ve yari mamul üretimi alaninda yogunlasan imalat sanayi, son dönemde hali imalatinda büyük önem kazanmistir. Özellikle makine halisi ve iplik konularinda ihtisaslasan sektör, kazandigi rekabet avantajiyla Türkiye pazarlarina hâkim olmustur. Tekstil sektörüne bagli olarak gelisen kimya ve plastik imalati ihtiyaç duyulan hammaddelerin üretimiyle baslamis ve gelismistir. Tekstil sanayinde kullanilan iplik ve kumaslarin boyanmasi, plastik ayakkabi imalatinda kullanilan plastifyanlar kimya sanayini gelistirmistir. Bu hammaddeler özellikle hali, triko ipligi, çuval dokuma ve non woven kumas imalatinda yogun olarak kullanilmaktadir. Tarima dayali ekonomik modele sahip olmamasina ragmen, mercimek ve nohut gibi bakliyat ürünlerinin islenmesi agirlikli olarak Gaziantep ve çevresinde yapilmaktadir. Gida imalatinda en önemli ürün kalemleri; bugday unu, bulgur, makarna, bitkisel sivi yaglar, kakaolu mamuller, sekerlemeler ve seker mamulleri, tahin, helva, reçel, Antepfistigi islemedir. Son dönemlerde gelismeye baslayan sanayi kollarindan bir digeri de metal ve makine sanayidir. Özellikle degirmen makineleri, tarim makineleri, tekstil makineleri ve yedek parçalari konusunda ilin ve bölgenin ihtiyacini karsilamakta ve Türkiye imalatinda önemli bir pay almaktadir. Sehir canli hayvan ihracati, hammadde ve islenmis deri potansiyeline sahip olmasina ragmen dericilik sektörü yeterince gelismemistir. Agaç ürünleri ve mobilya sektörü küçük ve orta ölçekli isletmelerle sehir ve yurt talebine cevap vermektedir. Gelismeye en açik bu sektör gerekli yatirim ve destekle kent ve ülke ekonomisine büyük deger katabilecektir.51

Gaziantep'te bulunan birçok kurulus ve firma sehir kalkinmasinda aktif rol üstlenmistir. Ipekyolu Kalkinma Ajansi KOBI'lere destek sunarak, bölgesel kalkinma politikalari üretmektedir. Dis Ticaret Müstesarligi tarafindan desteklenen dünyanin en büyük makine halisi üreticisi merinos hali; Türk markalarinin gelistirilmesi, ihracati arttirmak ve Türk mali imajini güçlendirmeyi hedeflemistir Merinos hali, basta Amerika ve Avrupa olmak üzere, Ortadogu ülkeleri, Rusya ve Avustralya'da magazalar açacaktir. Antep'in hali üretiminde hizla yükselen diger bir firmasi Angora hali basta ihracata yönelik üretim yaparken 2006 yilindan sonra iç piyasaya da yönelmeye baslamistir. Makine halisi üretiminde zirvede olan il her geçen gün iç ve dis piyasalarda payini arttirmaya devam etmektedir.52

Gaziantep genelinde tarim ve tarimsal sanayi gelismistir. Basta gida sektörü olmak üzere mercimek, zeytinyagi ve sabun imalati yapan farkli ölçeklerde firmalar mevcuttur. Gaziantep makarna üretiminde Türkiye ihtiyacinin % 60'ini, mercimek üretiminin % 70'ini, un ve irmik üretiminin % 60'ini karsilamaktadir.53 Gaziantep, Dogu ve Güneydogu Anadolu illerinde yetistirilen bugday, mercimek, fistik, pamuk, nohut, meyve gibi zirai ürünlerin çogu, hayvan deri ve sadeyag gibi hayvan mahsulleri Gaziantepli tüccarlar ve esnaf tarafindan alinmaktadir. Bugday mevcut Gaziantep fabrika ve imalathanelerinde bulgur, makarna veya un haline getirilerek ihraç edilir. Suruç, Nusaybin, Pazarcik gibi ziraat bölgelerinden derlenip toplanan pamuklarin bir kismi Gaziantep'te çirçirlanir, iplik haline getirilip, dokunur, zeytinler Nizip, Kilis ve Gaziantep'te bulunan fabrikalarda yag ve sabun haline getirildikten satilmaktadir. Yas üzüm, sarap, raki, pekmez, sucuk, kuru üzüm gibi ürünler mamul haline getirildikten sonra satilir veya ihraç edilir. Ayrica Ortadogu ve Afrika ülkelerinden ithal edilen mallar Gaziantep'te toplanmakta ve buradan diger illere ve ülkelere aktarilmaktadir. Çukurova, Mersin, Hatay ve Gaziantep ilinden toplanan yas sebze ve meyveler dogu illerine, Dogu ve Güneydogu Anadolu illerinden toplananlar da bati illerine sevk edilmektedir. Il zanaatkârlik dallari; bakir oyma, sedef kakma, ahsap oyma, zurna yapimi, aba dokuma, yemeni, kutnu kumas yapimi, kilim, gümüs imalati, nakis, kalay Antep çarsilarinda varligini sürdürmektedir.54 Ilin en önemli tarim bitkilerinden Antepfistigi Türkiye üretiminin büyük bir kismini karsilamaktadir. Ayrica Sanliurfa, Siirt, Kahramanmaras, Adiyaman ve Kilis Antepfistigi üretiminde Gaziantep'le birlikte % 97'lik üretim gerçeklestirmektedirler. Antepfistigi Arastirma Enstitüsü kurularak verim ve kalite arttirma çalismalari ile bölgede Iran'i geçmeyi hedeflemektedirler.55

Kent Ekonomisinin Ortadogu Ekonomileri Açisindan Degerlendirilmesi

Gaziantep bulundugu konum itibari ile Türkiye'nin Ortadogu ihracatinda önemli bir yere sahiptir. Gaziantep tarihin her döneminde köklü ticaret yollari güzergâhinda olmus, sahip oldugu ticaret yollari Arap ülkeleri ve dogu ülkeleri ile ihracat ve ithalat yapmasina ve genis bir pazara sahip olmasini saglamistir.56Gaziantep'in ihracat gerçeklestirdigi ülkelere baktigimizda, ilk üç sirada Ortadogu ticaretimizin kilit ülkeleri olan; Irak, Suudi Arabistan ve Suriye yer almaktadir. Bu üç ülkeyi sirasiyla Almanya, Italya, ABD, Birlesik Krallik, Polonya ve Israil takip etmektedir. Gaziantep'in ihraç ettigi ürünler incelendiginde, sanayi ürünlerinin %92,8'lik bir paya sahip oldugu, bu ürünlerin de genellikle tekstil, gida ve tarim ürünleri oldugu görülmektedir.57

2012- 2013 yili verilerine baktigimizda Gaziantep'in en çok ihracati Irak ile yaptigi görülmektedir. Gaziantep 2013 yili Türkiye ihracatinin %20'sini tek basina Irak ile yapmistir. Suriye ile ihracat payi savas dönemine kadar çok yüksek olmus fakat 2012 yili verilerine baktigimizda çok büyük bir düsüs yasandigi görülmektedir. 2013 yilinda toparlanarak en çok artan ihracat payina sahip olmustur. Libya'da Hükümetin kurulmasi ticari iliskilerin tekrar yoluna girmesini saglamis ve ihracat payi 2013 yilinda artmistir. Türkiye ile Misir hükümeti arasinda yasanan gerginlik iki ülke iliskilerini etkilemis, Gaziantep ihracat payinin düsmesine neden olmustur. Italya ve ABD ihracat payi 2012 yilina göre artis göstermistir. Gaziantep 2009- 2013 yillari arasinda ihracat payini %99 arttirarak, Türkiye ihracatinda da payini en çok arttiran il olmustur. Ihracat yaptigi ülke grubunda Avrupa ülkeleri %43'lük bir payla ilk siradadir. %19'luk pay ile Ortadogu ülkeleri, %12 ile bagimsiz devletler toplulugu, %10'la Afrika ülkeleri sirayla takip etmektedir.

Gaziantep 2013 yilinda 187 farkli ülkeye ihracat yapmistir. Bu ülkeler arasinda 16 Ortadogu ülkesi ilk altmisin içinde yer almaktadir. Gaziantep'in 2013 yili toplam Irak ihracati 2.330.118 bin dolardir. Bu miktar diger Ortadogu ülkelerine yapilan ihracatin kat be kat üstündedir.

Gaziantep ihracatinda en önemli ihracat kalemi tekstil hammadde grubu olusturmaktadir. En çok ihracati yapilan ürünlerin basinda makine halilari gelmektedir. Türkiye hali ihracatinda%70, Türkiye'nin makine halisi ihracatinda ise %90'lik bir payla ilk sirada yer almaktadir. En çok ihracati yapilan diger ürünler; kimyevi maddeler, bitkisel sivi yaglar, hazir giyim, bugday unu, pollpropilen iplikler, bisküvi-pasta ürünleri, dokuma kumaslar, makarna, örme kumaslar, dokunmamis kumaslar, çimento ve toprak ürünleri, kakaolu mamuller, pamuk ipligi, akrilik iplik, kuru kayisi, seker ve mamulleri, margarin, Antep fistigi, irmik, yer almaktadir.

Gaziantep hali ihracati 2014 yilinda %7,3'lük bir büyüme ile Cumhuriyet tarihi rekorunu kirmistir. 2013 yilinda 2 milyar 195 milyon 376 bin dolar olan hali ihracati, 2014'te 2 milyar 354 milyon 635 bin dolara yükselmistir. Gaziantep hali ihracatindaki payini %7,3 arttirarak 1 milyar 605 milyon 593 bin dolara çikarmistir. 2014 yilinda en fazla hali ihracati yapilan ülke Suudi Arabistan olmustur. Suudi Arabistan'a yapilan hali ihracati 371 milyon 985 bin dolardir.58

Gaziantep, Mardin, Sanliurfa, Kilis ve Hatay gibi sinir illerinde sinir ticareti ve kaçakçilik yaygin olarak yapilmaktadir. Suriye'nin sinir ticareti kapsaminda ithalata izin vermemesi bu kapsamdaki ticaretin tek tarafli olarak gerçeklesmesine neden olmustur.59 Sinir ticaretine gölge düsüren kaçakçilik il ve ülke ekonomisini olumsuz etkilemektedir. Kayitli istihdam alanlarinin açilmasini engellemekte ve haksiz rekabet nedeniyle yerli isletmelerin zararina sebep olmaktadir. Sinir illerinde kaçakçiliktan en çok PKK terör örgütü gibi suç örgütleri beslenmekte ve kaçakçilik yapanlardan da haraç alarak ciddi gelir elde etmektedir. Sinir illerine komsu ülkelerde yasanan savas ya da her hangi bir olumsuz durum kaçak emtianin ülkeye rahat olarak girmesine firsat vermektedir. Elde edilen yüksek kar ve cezalarin caydirici olmamasi kaçakçiligi cazip hale getirmektedir.60 Sinir ticaretinin durmasi basta Gaziantep olmak üzere Mardin ve Hatay ekonomisini olumsuz etkilemistir. Sinir ticaretinin miktari net olarak bilmese de bölge aktörlerince Gaziantep ve Hatay için yaklasik olarak 2 milyon dolar civarinda oldugu dillendirilmektedir.61

Gaziantepli isadamlari 2000'li yillardan sonra karsilikli gelisen iliskilerle yeni yatirimlar ve yeni pazar alanlari için Suriye'ye daha fazla yönelmeye baslamistir. Suriye'de baslayan kriz bölgede oldugu gibi Türkiye'yi de siyasi, ekonomik, diplomatik ve güvenlik alanlarinda dogrudan ve dolayli olarak etkilemistir. Krizin devam etmesi Gaziantep ve Mersin illerinde ticaret hacmini düsürmüstür. Sadece Suriye ile ticaret ve ihracat yapan firmalar degil, Suriye üzerinden diger Ortadogu ülkelerine ihracat gerçeklestiren firmalar da durumdan olumsuz etkilenmistir.62 Türkiye'nin Suriyeli muhaliflere yardim etmesi, iliskilerin daha da gerilmesine neden olmustur. 2011 yilindan sonra iki ülke arasinda karsilikli müeyyideler ve yaptirimlar uygulanmaya baslanmistir. Türk is adamlarinin Suriye yatirimlari durma noktasina gelmis ve 2,6 milyar dolarin üstüne çikan ticaret hacmi düsmüstür. Ayrica 2012 yili için hedeflenen 5 milyar dolar ticaret hacmi maalesef gerçeklestirilememistir. Yeni yatirimlar, yapim asamasindaki projeler belirsizlik ve savas yüzünden durmustur. Özellikle turizm alaninda yatirim yapanlar, bosalan otel sahipleri, baklavacilar, ciddi ekonomik sikintilarla karsilasmistir.63 Ihracat alanini gelistiren Gaziantep, Suriye ihracatinda kaybettigi payi diger ülkelerden karsilamayi basarmistir. Gaziantep için asil sorun yatirim ve ihracat alaninda degil, Suriye üzerinden yapilan transit ticaret riske girmistir. Suriye üzerinden Misir ve Suudi Arabistan'a yapilan ihracat Suriye üzerinden gerçeklestirilmekteydi. Savasla birlikte Irak alternatif olarak düsünülse de Irak'in güvensiz yapisi ve ISID gibi terör gruplarinin bölgede etkin olmasi alternatif olarak kalici olamayacagini göstermistir. Ro-Ro seferleri Gaziantep ticareti için kurtarici olmaya baslamis, fakat Ro-Ro seferleri zaman ve maliyet olarak is adamlarinin gelirlerinin düsmesine sebep olmakta ve mallarin teslim süresi uzamaktadir. Bu durum devam ettigi takdirde orta ve uzun vadede is adamlarinin karliligi düsecek ve maliyetleri artacaktir.

2002 yilindan sonra Ortadogu ve Kuzey Afrika Türkiye ticaretinde giderek artan bir paya sahip olmustur. Uzun dönemde özellikle Suriyeli tüccarlar yoluyla bu ülkelere ihtiyaç duyduklari ürünlerin ihracati ve uygun pazarlarin bulunmasi daha rahat olacaktir. Suriyeli mülteciler Gaziantep ve diger illerde açtiklari küçük isletmelerle üretimde ve ticarette ekonomik canlilik saglamakta, fakat isletmelerin çogu kaçak oldugu için vergi ödenmemekte ve haksiz rekabete yol açmaktadir. Sehirde istikrarin bozulmamasi için biran önce Suriyelilere çalisma izni verilmesi gerektigi belirtilmektedir. Ucuz isgücü olmasina ragmen bunun istismar edilmemesi ve mevcut dengenin bozularak haksiz rekabetin olusmasina firsat taninmamasi gerektigi vurgulanmaktadir.64 Savasin devam etmesi sosyal alanda yasanabilecek olumsuzluklarla birlikte ekonomik sikintilari da arttirabilir. Gaziantepli isadamlari son yillarda yöneldigi bu pazari kaybetmek istememektedir.

Gaziantep'in en büyük ihracat gerçeklestirdigi ülke yakin komsumuz Irak'tir. Irak ile yaptigi ihracat Türkiye ihracatinda ki payinin yüksek olmasini saglamaktadir. Gaziantep Irak ihracati yasanan savaslar ve olumsuz durumlar disinda sürekli artmistir. En çok ihraç edilen ürünlerin basinda Demir-Çelik, Bitkisel Yaglar, Degirmencilik Ürünleri, Dis Giyim, Pastacilik Ürünleri yer almaktadir. Irak'in insasinda aktif rol alan Türk Müteahhitlerin gerekli malzemeleri Türkiye'den temin etmesi Insaat sektör ürünlerinin ihracat payini arttirmistir. Suudi Arabistan Gaziantep ihracatinda ikinci önemli Ortadogu ülkesidir. Gaziantep'ten Suudi Arabistan'a ihraç edilen ürünlerin basinda Makine Halilari, Iplikler, Pastacilik Ürünleri, Ayakkabi, Demir Disi Metaller yer almaktadir. Gaziantep ihracatinda büyük bir paya sahip olan Ortadogu ülkelerinden biri de Libya'dir. Gaziantep'in 2013 yilinda Libya'ya yaptigi ihracat toplam 281.414 milyon dolardir. 2013 yilinda en çok ihraç ettigi ürünlerin basinda ise Makine Halilari, Pastacilik Ürünleri, Kimya Plastik Mamulleri, Çimento, Iplikler yer almaktadir. Gaziantep'in ekonomik iliskiler içinde oldugu ilk on ülkeden biride Misir'dir. 2011 yilinda ihracat payi fazla iken yasanan darbe ile ihracat payi azalmistir. Gaziantep'in 2013 yili Misir ihracati 108.269 milyon dolar olarak gerçeklesmistir. Misir'a ihraç ettigi ürünlerin basinda Makine halilari gelmektedir. Mevcut siyasi sartlarin degismesi iki ülke arasinda ekonomik iliskilerin daha da artmasini saglayacaktir.65

Sonuç

Dünyanin en eski medeniyetlerinin kuruldugu bölgede olan Gaziantep bugün yeni medeniyetlere ev sahipligi yapmaya devam etmektedir. Eski medeniyetlerin mirasini gün yüzüne çikaran kent tarihi degerini ve önemini korumaktadir. Gaziantep Cumhuriyet öncesinde Halep'le iç içe geçen ekonomik yapisiyla önemli bir ticaret merkezi olmaya devam etmektedir. Ipekyolu güzergâhinda bulunmasi çok sayida tüccarin ugrak merkezi olmasini saglamistir. Cumhuriyet'in kurulmasiyla Halep'ten ayrilan Gaziantep yeni bir misyon üstlenmeye baslamistir. Türkiye'nin Güneydogu'daki en önemli ticaret merkezi olmaya baslamis, zamanla Halep'in sahip oldugu potansiyele ulasmistir. 1980'den sonra sanayi alaninda yaptigi atilimla hizla gelismeye baslamistir. Sanayi kenti olmaya baslayan Gaziantep, özellikle tekstil sektörü ve hali sanayinde adindan söz ettirmektedir. Girisimcilik ruhu bölge dinamikleriyle birleserek küresel ekonomiye yönelmesini saglamistir. Avrupa Birligi ülkeleri basta olmak üzere Ortadogu'ya açilmaya baslamistir. Türkiye'nin ihracat ve ithalatinda kilit illerden biridir. Ortadogu ülkelerinde tekstil ürünlerinin yani sira insaat sektöründe de faaliyette bulunmaktadir. Komsu ülkelerle sinir ticareti yapan Gaziantep ekonomik büyümesini saglamakta, ikili anlasmalarla ticareti destekleyici adimlar atmaktadir. Ayrica vize muafiyetinin saglanmasi ticari hareketliligi arttirmistir. Gaziantep son yillarda Suriye ve Irak olmak üzere Ortadogu ihracatini arttirmaya devam etmektedir. Attigi adimlarla Türkiye'nin Ortadogu ticaret merkezi olma yolunda hizla ilerlemektedir.

Ortadogu ülkelerinde baslayan devrim hareketleri bölgede ekonomik dengelerin de degismesine neden olmustur. Türkiye'nin sinir komsularina kadar siçrayan ayaklanmalar özellikle Gaziantep gibi sinir illerinde olumsuz ekonomik sorunlara neden olmustur. Irak'ta devam eden karisiklik düzelmeden yeni iç savaslarin baslamasi Ortadogu güvenligi ve kalkinmasini engellemektedir. Siyasi istikrarsizlik anarsik gruplari ortaya çikarmakta ve diger ülkelerle olan iliskileri de etkilemektedir. Türkiye 2000'li yillardan sonra daha aktif olarak Ortadogu pazarina yönelmis, karsilikli ekonomik iliskiler en üst düzeye çikarilmistir. Özellikle Gaziantep gibi sinir illeri Ortadogu ülkeleri ile olan ticari ve ekonomik iliskilerini küresel boyutta gelistirmeye baslamistir. Bölgede yasanan savas ihracat ve ithalatin azalmasina, ticaret ve ekonomik dengelerin bozulmasina sebep olmustur. Savasin bazi ülkelerde iç savas halini almasi istikrarsizligi tetiklemektedir. Ticaret yollari güvenliginin saglanamamasi, ihracat ve ithalatin zamaninda ve istenen miktarda yapilamamasi ekonomik kayba neden olmaktadir. Petrol boru hatlarinin denetiminin anarsik gruplarin eline geçmesi, TIR'lara zarar verilmesi, ihracat ve ithalat mallarina el konulmasi dis ticareti baltalamaktadir. Gaziantep yasanan bu gelismelerden olumsuz olarak etkilenmis, özellikle karisikliklarin basladigi tarihlerde ekonomik düsüs yasamistir. Ayrica Suriyeli mültecilerin Gaziantep gibi sinir illerine yerlestirilmesi bu illerde ve ülke genelinde sosyal ve ekonomik sorunlara neden olmaktadir. Bütün bu olumsuzluklara ragmen Gaziantep ekonomisi, karisikliklarin etkisinin azalmasi ve bazi ülkelerde son bulmasiyla tekrar hareketlenmistir. Gaziantepli tüccarlar yeni pazarlara açilarak zararlarini telafi etme, pazar agini genisletme ve Ortadogu ülkeleri ile ticaretine alternatif yollar üzerinden devam etmeye çalismaktadir. Azalan ticaret hacmi ve ihracat payi tekrar yükselmeye baslamistir. Bölgede istikrarin tekrar saglanmasi ile Gaziantep hedefledigi pazar payina ulasacak ve Türkiye'nin Ortadogu sanayi ve ticaret merkezi olarak bölgede adindan daha sik söz ettirecektir.

Footnote

* Makalenin Gelis Tarihi: 20.10.2015, Kabul Tarihi: 10.05.2016

1 Hüseyin Özdeger, ''Gaziantep'', Türkiye Diyanet Vakfi Islam Ansiklopedisi , C.13, Istanbul, Türkiye Diyanet Vakfi Islam Arastirmalari Merkezi, Y.1996,s.466.

2 Mehmet Güllü, '' Serbest Bölgeler Ve Gaziantep Serbest Bölgesi'nin Yöre Ve Ülke Ekonomisine Katkilari'', Kahramanmaras Sütçü Imam Üniversitesi, Sanliurfa 2008(Yayinlanmamis Yüksek Lisans Tezi), s.78-80.

3 Güneydogu Anadolu Rehberi, Gaziantep 27.07.2011, http://www.guneydogumirasi.org/pdfs/gaziantep.pdf, (05.04.2014).

4 Ismail H. Özsabuncuoglu vd., Son Dönem Gaziantep Ekonomisi , Cumhuriyetinin 75. Yilina Armagan, Gaziantep Üniversitesi Vakfi Kültür Yayinlari, 1999, s.32,33.

5 Mehmet Dogan- Semsettin Can Kaya, Gaziantep , Gaziantep, 1997,s. 31.

6 H. Hande Duymus, ''Anadolu Mezopotamya Sinirinda Ticari Bir Kent: Zeugma'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye, s.28-30.

7 Ahmet Özkilinç, 373 Numarali 'Ayntàb Livàsi Mufassal Tahrìr Defteri ( 950/1543 ),9, Yayina Hazirlayanlar: Ahmet Özkilinç, Ali Coskun, Abdullah Sivridag, Murat Yüzbasioglu. Ankara: Basbakanlik Devlet Arsivleri Genel Müdürlügü Osmanli Arsivi Daire Baskanligi, Basbakanlik Devlet Arsivleri Genel Müdürlügü Osmanli Arsivi Daire Baskanligi yayinlari, 2000, s.1; Mustafa Gözel,(Proje Koor.), ''Ulasim'', Gaziantep Ilinde Doga Turizmi Master Plani 2013-2023, http://gaziantep.ormansu.gov.tr/Gaziantep/Files/belgeler/GAZ%C4%B0ANTEP%20DO%C4%9EA%20 TUR%C4%B0ZM%C4%B0%20MASTER%20PLANI-%2013.03.2013.pdf, (22.03.2015).

8 Kenan Mortan, Osman S. Arolat, Gaziantep Ekonomisine Bakis, Istanbul, Heyamola Yayinlari, 2009, s.15-17.

9 ''Iller Yatirim Katalogu'', www.tdv.org.tr/illerkatalog/illerkatalog.pdf (22.03.2015).

10 Mehmet Solmaz, Atatürk Gaziantep'te: Mektuplar, Belgeler, Fotograflar, Anilar, Nüfus Tescili: Gaziantep'in Adasi ve Hemserisi, 4. Basim, Gaziantep: Ilke Matbaacilik Kuyumculuk Ins. San. Tic. Ltd. Sti., 2013, s.72-76.

11 Celal Pekdogan, Gaziantep Ticaret Odasi'nin Yüzyili(1898-1998), Gaziantep, 1999, s.15-17.

12 Birgül Uyan, ''Bölgesel Gelisme Dinamikleri: Gaziantep Ilinde Yerel Ekonomik Gelismeyi Etkileyen Faktörler'', Çukurova Üniversitesi, Adana, 2009, (Yayinlanmamis Doktora Tezi) s.36,37; Hale Sivgin, 19. Yüzyilda Gaziantep, Ankara, 1997, s. 17., A.g.e., s. 70.

13 Serife Genis- Emin Baki Adas, ''Gaziantep Kent Nüfusunun Demografik Ve Sosyo-Ekonomik Yapisi: Saha Arastirmasindan Notlar'', Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2011 10(1), s.294-299.

14 T.C. Gaziantep Valiligi Resmi Internet Sayfasi, ''Rakamlarla Gaziantep 2012'', http://www. gaziantep.gov.tr/kurumlar/gaziantep.gov.tr/siteg/document/gaziantep%20sosyoekonomi%20 gosterge%202013.pdf (12.06.2014).

15 ''Gaziantep Ili Sosyal Göstergeler'', http://www.tuik.gov.tr (12.06.2014).

16 Hadi Albayram, ''Gelisimi Yapisi ve Sorunlariyla Gaziantep Sanayi'', Kahramanmaras Sütçü Imam Üniversitesi, Kahramanmaras, 2004, (Yayinlanmamis Yüksek Lisans Tezi), s.32-36.

17 ''Gaziantep Ili Sosyal Göstergeler'', http://www.tuik.gov.tr (12.06.2014).

18 ''Yatirim Tesvik Istatistikleri'', http://gso.org.tr/userfiles/yatirim.pdf,(21.04.2015).

19 Âdem Üzümcü- Mustafa Korkat,''Türkiye'de Gelir Dagilimi Adaletsizligi ve Yolsuzlukla Mücadelede Sosyal Yardimlarin Gelisimi (2003-2012)'', Kafkas Üniversitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 8, 2014, s.135-138,142-144.

20 C.Erden Hephaktan- Asil Alkaya. ''Türkiye'de Gelir Dagiliminin Bölgesel Yönden Incelenmesi'', Yönetim ve Ekonomi, 2001, C. 8, S.2, Celal Bayar ÜNV. I.I.B.F. Manisa, s.44-46; Nilay Çabuk, ''Güneydogu Anadolu'da Yoksullugun Sosyal Göstergeleri'', Ankara Ünv. Dil ve Tarih Cografya Fakültesi Dergisi, 43,2(2003), s.50-55.

21 Orhan Karaca, ''Türkiye'de Bölgeler arasi Gelir Farkliliklari: Yakinsama Var mi?'' , Türkiye Ekonomi Kurumu, Nisan 2004, Ankara, s.1-9.

22 Özkan Yildiz, ''GAP Illerinde Sosyal Ekonomik Dönüsüm'' Ege Akademik Bakis, 8(1)2008, s.292294. http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423877070.pdf

23 Mortan, Arolat, a.g.e, s.41,42.

24 Türkiye Sakatlar Dernegi Resmi Internet Sitesi, http://www.tsd.org.tr/haberler/421gaziantepteengelliler-stihdam-edilecek(12.04.2015); http://www.aktifhaber.com/gaziantepteengelliler-istihdamedilecek-1095134h.htm(25.05.2015);http://www.haberler.com/gaziantepte-engelliler-istihdamedilecek-6800830-haberi/ (25.05.2015 ).

25 Mortan, Arolat, a.g.e., s.32-34.

26 http://www.iha.com.tr/haber-gaziantepte-issizlik-orani-yuzde-7-dustu-351843/

27 Gaziantep Ticaret Odasi ''Ulasim'', http://www.gto.org.tr/Ulasim-icerik-18.html (18.03.2015).

28 Metin Yildirim- Ibrahim Örnek, ''Walth Whitman Rostow'un Kalkinma Asamalari Yaklasimina Göre Gaziantep Ekonomisinin Incelenmesi'', Eylül 2012, Türkiye Ekonomi Kurumu Yayinlari, http://www.tek.org.tr/dosyalar/gaziantep3.pdf (20.02.2015), s.13,14.

29 Albayram, a.g.t., s.38-40.

30 Mustafa Gözel (Proje Koor.). Ulasim, ''Gaziantep Ilinde Doga Turizmi Master Plani 2013-2023'', http:// gaziantep.ormansu.gov.tr/Gaziantep/Files/belgeler/GAZ%C4%B0ANTEP%20DO%C4%9EA%20 TUR%C4%B0ZM%C4%B0%20MASTER%20PLANI-%2013.03.2013.pdf, (22.03.2015), s.29-31.

31 T.C. Devlet Demir Yollari Resmi Internet Sitesi, http://www.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=1263(11.02.2015).

32 T.C. Ulastirma Denizcilik ve Haberlesme Bakanligi Resmi Internet Sitesi, 'Ulasan Erisen Türkiye 2014, Demiryolu Sektörü'', http://www.ubak.gov.tr/BLSMWIYS/UBAK/tr/dokumanustmenu/projelerfaaliyetler/ 2013031910153 4204164.pdf (18.04.2015).

33 Gaziantep Ticaret Odasi Resmi Internet Sitesi, ''Turizm'' http://www.gto.org.tr/Turizm-icerik-20.html (04.04.2015); Gaziantep Turizm Analizi Projesi, Ipekyolu Kalkinma Ajansi, TRC1/11/DFD/2039 Gaziantep Turizm Elçileri Dernegi, http://www.ika.org.tr/upload/yazilar/2011-DFDRaporlari-757200.pdf (04.04.2015).

34 Gaziantep Ili Kültür ve Turizm Müdürlügü, ''Tarihi Yapilar ve Gezilecek Yerler, Gaziantep Turizm Raporu 2012'', http://www.gaziantepturizm.gov.tr/TR,52331/tarihi-yapilar-vegezilecekyerler.html (08.05.2015), s.6-8.

35 Gözel, a.g.m.,Ayni yer.

36 T.C. Avrupa Birligi Bakanligi Resmi Internet Sitesi, ''Antep Baklavasinin Tescili'', http://www. ab.gov.tr/index.php?p=49345&l=1 (10.05.2015).

37 Gaziantep Ili Kültür ve Turizm Müdürlügü, ''Tarihi Yapilar ve Gezilecek Yerler, Gaziantep Turizm Raporu 2012'', http://www.gaziantepturizm.gov.tr/TR,52331/tarihi-yapilar-vegezilecekyerler. html (08.05.2015).

38 Gözel, a.g.m., s.47.

39 Hüseyin Özdeger, Onaltinci Asirda Ayintab Livasi, Istanbul, Istanbul Üniversitesi Yayinlri, 1938, s.367,368.

40 Pekdogan, a.g.e., s.16.-Sivgin, A.g.e., s. 87.

41 Ahmet Güzel, ''Gaziantep'te Sanayi'nin Gelismesinde Cografi Konumunun Önemi'', Yatirim, http://www.yatirimymm.com/makale-gaziantepin-turkiye-ekonomisindeki-yeri.html (22.03.2015), s.11-13

42 Uyan, a.g.t., s.36-40; Tahir Ögüt, ''Milli Sinirlarin Olusum Sürecinde Güneydogu Anadolu'da Kaçakçilik Sorunu ile Dâhiliye Vekili Sükrü Kaya Raporu ve Degerlendirilmesi'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve idari bilimler fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye, s.33.

43 Türk Dis Ticaret Vakfi Resmi Internet Sitesi, ''Iller Yatirim Katalogu'', www.tdv.org.tr/illerkatalog/illerkatalog.pdf (22.03.2015).

44 Sabahat Bayrak Kök, ''Küresel Baskilar Karsisinda Geçerli Bir Üstünlük Yönelimi Olarak Yabanci Sermaye Ve Yabanci Sermayeye Yönelik Bakisin KOBI'lerde Karsilastirmali Bir Analizi-I'', SÜ IIBF Sosyal ve Ekonomik Arastirmalar Dergisi, S.7, 2014,Konya, s.216-219.

45 Muhsin Halis, ''Yabanci Girisimciligi Etkileyen Faktörlerin Degerlendirilmesine Yönelik Bir Arastirma'', Selçuk Üniversitesi Karaman I.I.B.F. Dergisi, S.12, Y.9, Haziran, 2007, http://dergi.kmu. edu.tr/userfiles/file/haziran2007/24.pdf (25.04.2014), s.306-317.

46 Yildirim, Örnek, a.g.m., s.12,13.

47 Gaziantep Ticaret Odasi Resmi Internet Sitesi, '' Turizm'' http://www.gto.org.tr/Turizm-icerik-20.html (18.03.2015).

48 ''OTM 2014'', http://www.otm2014.com/eyupbartik.pdf (10.03.2015).

49 Muhammet Kösecik- S. Yaman Koçak, ''Avrupa Birligi Bölgesel Politikasi ve Yapisal Fonlar'', Kentsel Ekonomik Arastirmalar Sempozyumu, C.2, T.C. Devlet Planlama Teskilati ve Pamukkale Üniversitesi, Mart 2004, s.1-19.

50 Erdal Tanas Karagöl, ''Sehir Ekonomileri Neden Önemli?'' Siyaset, Ekonomi ve Toplum Arastirmalari Vakfi, Mayis,2015, http://setav.org/tr/sehir-ekonomileri-neden-onemli/yorum/18742 (10.08.2015).

51 Gaziantep Sanayi Odasi, ''Ekovizyon 2014'',http://www.gso.org.tr/userfiles/file/Sayfalar/ekovizyon2014(1).pdf (25.03.2015), s.18-21.

52 Fatih Mehmet Öcal vd., ''Türkiye ile Suriye arasindaki Sinir Ticaretinin Ülke Ekonomilerine Etkileri'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve idari bilimler fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye, s.372.

53 Ismail H. Özsabuncuoglu- Tugba Direkçi, ''Seçilmis Bazi Makroekonomik Degiskenlerin Türkiye'de Bölgesel Istihdama Etkisi'', Türkiye Ekonomi Kurumu, Ekim 2012, http://www.tek. org.tr/dosyalar/gaziantep5.pdf (15.06.2015),s.11-14.

54 Mehmet Solmaz- Hulusi Yetkin, Gaziantep Çevre Incelemesi, Gaziantep Kültür Dernegi Yay. Gaziantep, 1969,76-88; Kenan Mortan, Osman S. Arolat, a.g.e., s.51-58.

55 http://www.olaymedya.com/Haber/antepfistigi-rekolte-tespit-raporunda-rekor-uretim-cikti_1441270674.html (04.09.2015).

56 Dogan, Kaya, a.g.e., s.161-163.

57 Invest In Gaziantep Resmi Internet Sayfasi, ''Ticaret ve Lojistik'' http://www.investingaziantep.gov.tr/Ticaret-ve-Lojistik-icerik-76.html (20.02.2015).

58 ''Gaziantep Hali Sektörü'', http://www.gaziantep.com/tr/hali-sektoru (29.05.2015); ''Gaziantep Halicilar Odasi'', http://www.halicilarodasi.com/default.asp?page=newsdetails&newsid=84 (29.05.2015).

59 Nesli Öztürk, ''Suriye Arap Cumhuriyeti'', Izmir Ticaret Odasi, Dis Ekonomik Iliskiler Müdürlügü, 2006, s.9.

60 Mehmet Özcan, ''Terör ve Kaçakçilik'', Ankara Strateji Enstitüsü, Subat 2012, http://ankarastrateji.org/ko-e-yaz-s/teror-ve-kacakc-l-k/ (18.05.2015).

61 Veysel Ayhan vd., Türkiye Ile Suriye Arasindaki Krizin Gaziantep Ve Hatay Bölgesi Ekonomileri Üzerindeki Etkileri, Uluslararasi Orta Dogu Baris Arastirmalari Merkezi - IMPR, Ankara, Rapor No: 12, Ekim - 2012, s.6.

62 Idil Bilgiç Alpaslan, ''Suriye Krizi Türkiye Ekonomisini nasil etkiler?'' Agustos 2012, TEPAV, http://www.tepav.org.tr/upload/files/13456307419.Suriye_Krizi_Turkiye_Ekonomisini_Nasil_ Etkiler.pdf (14.03.2015), s.1-12.

63 Ayhan vd., a.g.m.,s.7,8,32-37,68; Oytun Orhan- Sabiha Senyücel Gündogar, Suriyeli Siginmacilarin Türkiye'ye Etkileri, ORSAM Rapor no:195, Ocak 2015,ORSAM-TESEV, Ankara 2015, s.7-22; Harun Öztürkler- Türkmen Göksel, Suriyeli Mültecilerin Türkiye'ye Ekonomik Etkileri: Sentetik Bir Modelleme, ORSAM Rapor no:196, Ocak 2015 Ankara, s.7-44; Suna Gülfer Ihlamur-Öner, Türkiye'nin Suriyeli Mültecilere Yönelik Politikasi, Ortadogu Analiz ORSAM, Mart-Nisan 2014, C.6 S. 61, s.42-45; Seyfi Kiliç, Suriyeli Siginmacilar Ve Sinir Illerindeki Yansimalari, Ortadogu Analiz ORSAM, Mart-Nisan 2014, C. 6, S. 61,s.46,47; Murat Erdogan, Türkiye'deki Suriyeliler: Toplumsal Kabul ve Uyum Arastirmasi, Hacettepe Ünv. Göç ve Siyaset Arastirmalari Merkezi, Kasim 2014, s.1-48.

64 Ayhan vd., s.7,8,32,37,68; Orhan, Gündogar a.g.m.,s.7-22; Öztürkler, Göksel, a.g.m.,s.7-35; Zümrüt Sönmez, Komsuda Kriz: Suriyeli Mülteciler, IHH Insani ve Sosyal Arastirmalar Merkezi, Aralik 2014,Istanbul, s. 12-17; Alpaslan, a.g.m., Ayni yer.

65 T.C. Disisleri Bakanligi Resmi Internet Sitesi, ''Orta Dogu ve Kuzey Afrika Ülkeleri Ile Iliskiler'' http://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-ortadogu-ile-iliskileri.tr.mfa(05.04.2014); Gaziantep Sanayi Odasi, '' Dis Ticaret Rakamlari'' http://gso.org.tr/userfiles/dis_ticaret.pdf (22.02.2014).

References

KAYNAKLAR

ALBAYRAM, Hadi. ''Gelisimi Yapisi ve Sorunlariyla Gaziantep Sanayi'', Kahramanmaras Sütçü Imam Üniversitesi, Kahramanmaras, 2004 (Yayinlanmamis Yüksek Lisans Tezi).

ALPASLAN, Idil Bilgiç, ''Suriye Krizi Türkiye Ekonomisini nasil etkiler?'' Agustos 2012, TEPAV, http://www.tepav.org.tr/upload/files/13456307419.Suriye_Krizi_Turkiye_Ekonomisini_Nasil_Etkiler.pdf (14.03.2015).

AYHAN, Veysel, Müslüm Basilgan, Ümit Algan, Türkiye Ile Suriye Arasindaki Krizin Gaziantep Ve Hatay Bölgesi Ekonomileri Üzerindeki Etkileri, Uluslararasi Orta Dogu Baris Arastirmalari Merkezi - IMPR, Rapor No: 12, Ekim - 2012.

ÇABUK, Nilay. ''Güneydogu Anadolu'da Yoksullugun Sosyal Göstergeleri'', Ankara Ünv. Dil ve Tarih Cografya Fakültesi Dergisi, 43,2(2003).

DOGAN, Mehmet, Semsettin Can Kaya. Gaziantep, Gaziantep, 1997.

DUYMUS, H. Hande, ''Anadolu Mezopotamya Sinirinda Ticari Bir Kent: Zeugma'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye.

ERDOGAN, Murat. Türkiye'deki Suriyeliler: Toplumsal Kabul ve Uyum Arastirmasi, Hacettepe Ünv. Göç ve Siyaset Arastirmalari Merkezi, Kasim 2014.

GENIS, Serife, Emin Baki Adas. ''Gaziantep Kent Nüfusunun Demografik Ve Sosyo-Ekonomik Yapisi: Saha Arastirmasindan Notlar'', Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2011 10(1).

GÖZEL, Mustafa(Proje Koor.). Ulasim, ''Gaziantep Ilinde Doga Turizmi Master Plani 2013-2023'', http://gaziantep.ormansu.gov.tr/Gaziantep/Files/belgeler/ GAZ%C4%B0ANTEP%20DO%C4%9EA%20TUR%C4%B0ZM%C4%B0%20MASTER%20PLANI-%2013.03.2013.pdf, (22.03.2015).

GÜLLÜ, Mehmet. ''Serbest Bölgeler Ve Gaziantep Serbest Bölgesi'nin Yöre Ve Ülke Ekonomisine Katkilari'', Kahramanmaras Sütçü Imam Üniversitesi, Sanliurfa, 2008, (Yayinlanmamis Yüksek Lisans Tezi).

GÜZEL, Ahmet. ''Gaziantep'te Sanayi'nin Gelismesinde Cografi Konumunun Önemi'', Yatirim, http://www.yatirimymm.com/makale-gaziantepin-turkiye-ekonomi sindeki-yeri.html (22.03.2015).

HALIS, Muhsin. ''Yabanci Girisimciligi Etkileyen Faktörlerin Degerlendirilmesine Yönelik Bir Arastirma'', Selçuk Üniversitesi Karaman I.I.B.F. Dergisi, S.12, Y.9, Haziran, 2007, http://dergi.kmu.edu.tr/userfiles/file/haziran2007/24.pdf (25.04.2014).

HEPHAKTAN, C.Erden, Asil Alkaya. ''Türkiye'de Gelir Dagiliminin Bölgesel Yönden Incelenmesi'', Yönetim ve Ekonomi, 2001, C. 8, S.2, Celal Bayar Üniversitesi. Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi, Manisa.

IHLAMUR-ÖNER, Suna Gülfer. Türkiye'nin Suriyeli Mültecilere Yönelik Politikasi, Ortadogu Analiz ORSAM, Mart-Nisan 2014, C.6 S. 61.

KARACA, Orhan. ''Türkiye'de Bölgeler arasi Gelir Farkliliklari: Yakinsama Var mi?'' ,Türkiye Ekonomi Kurumu, Nisan 2004, Ankara.

KARAGÖL, Erdal Tanas. ''Sehir Ekonomileri Neden Önemli?'', SETAV, http:// setav.org/tr/sehir-ekonomileri-neden-onemli/yorum/18742 (10.08.2015).

KILIÇ, Seyfi. Suriyeli Siginmacilar Ve Sinir Illerindeki Yansimalari, Ortadogu Analiz ORSAM, Mart-Nisan 2014, C. 6, S. 61.

KÖK, Sabahat Bayrak. ''Küresel Baskilar Karsisinda Geçerli Bir Üstünlük Yönelimi Olarak Yabanci Sermaye Ve Yabanci Sermayeye Yönelik Bakisin KOBI'lerde Karsilastirmali Bir Analizi-I'', SÜ IIBF Sosyal ve Ekonomik Arastirmalar Dergisi, S.7, 2014,Konya.

KÖSECIK, Muhammet, S. Yaman Koçak. ''Avrupa Birligi Bölgesel Politikasi ve Yapisal Fonlar'', Kentsel Ekonomik Arastirmalar Sempozyumu, C.2, T.C. Devlet Planlama Teskilati ve Pamukkale Üniversitesi, Mart 2004.

MORTAN Kenan, Osman S. Arolat. Gaziantep Ekonomisine Bakis, Istanbul, Heyamola Yayinlari, 2009.

ORHAN, Oytun. Sabiha Senyücel Gündogar. Suriyeli Siginmacilarin Türkiye'ye Etkileri, ORSAM Rapor no:195, Ocak 2015,ORSAM-TESEV, Ankara 2015.

ÖCAL, Fatih Mehmet, Filiz Tutar, Mehmet Vahit Eren. ''Türkiye ile Suriye arasindaki Sinir Ticaretinin Ülke Ekonomilerine Etkileri'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye.

ÖGÜT, Tahir. ''Milli Sinirlarin Olusum Sürecinde Güneydogu Anadolu'da Kaçakçilik Sorunu ile Dâhiliye Vekili Sükrü Kaya Raporu ve Degerlendirilmesi'', TC. Kilis 7 Aralik Ünv. Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi 1.Uluslararasi Sinir Ticareti Kongresi, Bildiriler Kitabi, Kasim 2010, Kilis/Türkiye.

ÖZCAN, Mehmet. ''Terör ve Kaçakçilik'', Ankara Strateji Enstitüsü, Subat 2012, http://www.ankarastrateji.org/yazar/prof-dr-mehmet-ozcan/teror-ve kacakcilik/ (18.05.2015).

ÖZDEGER, Hüseyin. Onaltinci Asirda Ayintab Livasi, Istanbul, Istanbul Üniversitesi Yayinlari, 1938.

ÖZDEGER, Hüseyin. ''Gaziantep'', Türkiye Diyanet Vakfi Islam Ansiklopedisi, C.13, Istanbul, Türkiye Diyanet Vakfi Islam Arastirmalari Merkezi, Y.1996.

ÖZKILINÇ, Ahmet. 373 Numarali 'Ayntàb Livàsi Mufassal Tahrìr Defteri ( 950/1543 ),9, Yayina Hazirlayanlar: Ahmet Özkilinç, Ali Coskun, Abdullah Sivridag, Murat Yüzbasioglu. Ankara: Basbakanlik Devlet Arsivleri Genel Müdürlügü Osmanli Arsivi Daire Baskanligi, Basbakanlik Devlet Arsivleri Genel Müdürlügü Osmanli Arsivi Daire Baskanligi yayinlari, 2000.

ÖZSABUNCUOGLU, Ismail H., Arif Özsagir, A.Atilla Ugur. Son Dönem Gaziantep Ekonomisi, Cumhuriyetinin 75. Yilina Armagan, Gaziantep Üniversitesi Vakfi Kültür Yayinlari, 1999.

ÖZSABUNCUOGLU, Ismail H., Tugba Direkçi. ''Seçilmis Bazi Makroekonomik Degiskenlerin Türkiye'de Bölgesel Istihdama Etkisi'', Türkiye Ekonomi Kurumu, Ekim 2012, http://www.tek.org.tr/dosyalar/gaziantep5.pdf (15.06.2015).

ÖZTÜRK, Nesli. ''Suriye Arap Cumhuriyeti'', Izmir Ticaret Odasi, Dis Ekonomik Iliskiler Müdürlügü, 2006.

ÖZTÜRKLER, Harun, Türkmen Göksel. Suriyeli Mültecilerin Türkiye'ye Ekonomik Etkileri: Sentetik Bir Modelleme, ORSAM Rapor no:196, Ocak 2015 Ankara.

PEKDOGAN, Celal. Gaziantep Ticaret Odasi'nin Yüzyili(1898-1998), Gaziantep, 1999.

SOLMAZ, Mehmet, Hulusi Yetkin. Gaziantep Çevre Incelemesi, Gaziantep Kültür Dernegi Yay., Gaziantep, 1969.

SOLMAZ, Mehmet. Atatürk Gaziantep'te: Mektuplar, Belgeler, Fotograflar, Anilar, Nüfus Tescili: Gaziantep'in Adasi ve Hemserisi 4. Basim, Gaziantep: Ilke Matbaacilik Kuyumculuk Ins. San. Tic. Ltd. Sti. 2013.

SÖNMEZ, Zümrüt. Komsuda Kriz: Suriyeli Mülteciler, IHH Insani ve Sosyal Arastirmalar Merkezi, Aralik 2014,Istanbul.

SIVGIN Hale, 19. Yüzyilda Gaziantep, Ankara, 1997.

UYAN, Birgül. ''Bölgesel Gelisme Dinamikleri: Gaziantep Ilinde Yerel Ekonomik Gelismeyi Etkileyen Faktörler'', Çukurova Üniversitesi, Adana, 2009 ( Yayinlanmamis Doktora Tezi)

ÜZÜMCÜ, Âdem, Mustafa Korkat. ''Türkiye'de Gelir Dagilimi Adaletsizligi ve Yolsuzlukla Mücadelede Sosyal Yardimlarin Gelisimi (2003-2012)'', Kafkas Üniversitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 8, 2014.

YILDIRIM, Metin-Ibrahim Örnek. ''Walth Whitman Rostow'un Kalkinma Asamalari Yaklasimina Göre Gaziantep Ekonomisinin Incelenmesi'', Eylül 2012, Türkiye Ekonomi Kurumu Yayinlari, http://www.tek.org.tr/dosyalar/gaziantep3.pdf (20.02.2015).

YILDIZ, Özkan. ''GAP Illerinde Sosyal Ekonomik Dönüsüm'' Ege Akademik Bakis, 8(1)2008, s.292-294, http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423877070.pdf 819.04.2015).

''Antep Baklavasinin Tescili,'' http://www.ab.gov.tr/index.php?p=49345&l=1 (10.05.2015).

''Dünyanin 7 Harikasindan Biri Gaziantep'', http://www.gto.org.tr/Ekonomi-icerik-19.html (30.03.2015).

''Gaziantep Hali Sektörü'', http://www.gaziantep.com/tr/hali-sektoru (29.05.2015).

''Gaziantep Halicilar Odasi'', http://www.halicilarodasi.com/default.asp?page =newsdetails&newsid=84 (29.05.2015).

''Gaziantep Ili Sosyal Göstergeler'', http://www.tuik.gov.tr (12.06.2014).

''OTM 2014'', http://www.otm2014.com/eyupbartik.pdf (10.03.2015).

''Ulasim'', Gaziantep Sanayi Odasi, http://www.gso.org.tr/Content/?gso SyfID= 173(08.03.2015).

''Ulasim'',Gaziantep Ticaret Odasi, http://www.gto.org.tr/Ulasim-icerik18.html (18.03.2015). ''Yatirim Tesvik Istatistikleri'', http://gso.org.tr/userfiles/yatirim.pdf,(21.04.2015).

Gaziantep Ili Kültür ve Turizm Müdürlügü, ''Tarihi Yapilar ve Gezilecek Yerler, Gaziantep Turizm Raporu 2012'', http://www.gaziantepturizm.gov.tr/TR,52331/ tarihi-yapilar-ve-gezilecekyerler. html (08.05.2015).

Gaziantep Sanayi Odasi, ''Ekovizyon 2013'', http://www.gso.org.tr/userFiles/ File/Sayfalar/ Ekovizyon2013.pdf (21.04.2015).

Gaziantep Sanayi Odasi, ''Ekovizyon 2014'', http://www.gso.org.tr/userfiles/file/ Sayfalar /ekovizyon2014(1).pdf (25.03.2015).

Gaziantep Ticaret Odasi Resmi Internet Sitesi, ''Turizm'' http://www.gto.org.tr/ Turizm-icerik-20.html (04.04.2015).

Gaziantep Turizm Elçileri Dernegi, ''Gaziantep Turizm Analizi Projesi, TRC1/11/DFD/2039'', Ipekyolu Kalkinma Ajansi, http://www.ika.org.tr/upload/ yazilar/2011-DFD-Raporlari-757200.pdf (04.04.2015).

Güneydogu Anadolu Rehberi, Gaziantep 27.07.2011, http://www.guneydogumirasi. org/pdfs/gaziantep. pdf, (05.04.2014).

http://www.adg.org.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=223:g aziantepte-stihdam(21.05.2015)

http://www.aktifhaber.com/gaziantepte-engelliler-istihdam-edilecek 1095134h. htm (25.05.2015).

http://www.dunya.com/dunya/ulkeler/iran-fistigi-dunyayi-istila-edecek262608h.htm (04.09.2015).

http://www.gaziantep-bld.gov.tr/haber-690-buyuksehir-belediyesi-ile-tcddarasinda-gaziray-protokolu-imzalandi.html (11.02.2015).

http://www.haberler.com/gaziantep-te-engelliler-istihdam-edilecek-6800830haberi/ (25.05.2015 ).

http://www.olaymedya.com/Haber/antepfistigi-rekolte-tespit-raporunda-rekor-uretim-cikti_1441270674.htm (04.09.2015).

Invest In Gaziantep Resmi Internet Sitesi, '' Istihdam Ve Issizlik'', http://www. investingaziantep.gov.tr/Istihdam-ve-Issizlik-icerik-75.html (20.02.2015).

Invest In Gaziantep Resmi Internet Sitesi, '' Istihdam Ve Issizlik'', http://investingaziantep.gov.tr/Kultur-ve-Turizm-icerik-68.html (20.02.2015).

T.C. Devlet Demir Yollari Resmi Internet Sitesi, http://www.tcdd.gov.tr/home/ detail/?id=1263(11.02.2015).

T.C. Disisleri Bakanligi Resmi Internet Sitesi, http://www.mfa.gov.tr/turkiye-suudi-arabistan-siyasi-iliskileri.tr.mfa (04.02.2015).

T.C. Gaziantep Valiligi Resmi Internet Sayfasi,''Rakamlarla Gaziantep 2012'', http://www.gaziantep.gov.tr/kurumlar/gaziantep.gov.tr/siteg/document/gaziantep%20sosyo-ekonomik%20gosterge%202013.pdf (12.06.2014).

T.C. Ulastirma Denizcilik ve Haberlesme Bakanligi Resmi Internet Sitesi, ''Ulasan Erisen Türkiye 2014,Demiryolu Sektörü'', http://www.ubak.gov.tr/BLSMWIYS/ UBAK/tr/dokumanustmenu/projelerfaaliyetler/20130319101534204164.pdf (18.04.2015).

Türkiye Dis Ticaret Vakfi Resmi Internet Sitesi, ''Iller Yatirim Katalogu'', www. tdv.org.tr/illerkatalog/illerkatalog.pdf (22.03.2015).

Türkiye Sakatlar Dernegi Resmi Internet Sitesi, http://www.tsd.org.tr/haberler/421gaziantepte-engelliler-stihdam-edilecek(12.04.2015)