Content area
Full text
ABSTRACT
The article is a summary of the most popular concepts of populism - presented both from the historical and contemporary perspective. The author pays attention to controversies of the mere concept of populism, which are still present in modern social sciences. A starting point of the analysis are XIX century agrarian populism and types of populism. The example of both the variety of the mere phenomenon and diversity of theoretical perspectives engaged by the scientists to clarify the concept are social changes in Latin America in the 80s and 90s.
Key words: populism, neopopulism, neopluralism, delegative democracy, Latin America
Słowa kluczowe: populizm, neopopulizm, neopluralizm, demokracja delegacyjna, Ameryka Łacińska
WPROWADZENIE
Definiowanie populizmu napotyka liczne trudności. Na gruncie socjologii, politologii i historii jedyne, co udało się osiągnąć, to zgoda co do braku jednej, wiążącej definicji zjawiska. Margaret Canovan stwierdziła, że mamy tu do czynienia z jednym z najmniej precyzyjnych terminów w naukach społecznych1. Także Ernesto Laclau2 oraz Carlos Vilas3 zwracali uwagę na liczne niejasności analityczne terminu i jego, w konsekwencji, chwiejne możliwości wyjaśniania zjawisk społecznych. Również Maria Marczewska-Rytko, najintensywniej zajmująca się tą problematyką na gruncie polskiej literatury naukowej i autorka najobszerniejszej porównawczej analizy populizmu4, pisała: literatura dotycząca populizmu często zawiera sprzeczne argumenty odnoszące się do natury ruchów populistycznych5. Sugerowano nawet, że termin w ogóle nie powinien być stosowany w naukach społecznych6.
Raimundo Frei i Cristóbal Rovira Kaltwasser7 w swoim artykule poświęconym teorii populizmu podkreślają, że nawet etymologia terminu, czerpiąca z łaciny i rzymskiej tradycji prawno-państwowej, nawiązywać może zarówno do słowa populus8, oznaczającego całość populacji kraju, jak i do słowa plebs, określającego tę część społeczności, której nie można zaklasyfikować jako patrycjuszy. Ponadto większości naukowej literatury traktującej o populizmie nie stanowią studia teoretyczne dotyczące omawianego zjawiska, ale historyczne rozważania na temat konkretnych przypadków zaistnienia populizmu w poszczególnych krajach i regionach świata, co również przyczynia się do zwiększenia trudności w stworzeniu spójnej definicji pojęcia. Koncepcja populizmu wydaje się na tyle nieokreślona, że do dziś nie powstała żadna praca z dziedziny socjologii historycznej podejmująca w sposób systematyczny jego analizę9, mimo że w literaturze naukowej nie próbuje się eliminować różnorodności historycznej form populizmu10 i licznie podejmowane są próby stworzenia całościowej analizy porównawczej zjawiska11.
KONCEPTUALIZACJE I TYPY POPULIZMU - UJĘCIE HISTORYCZNE
Jak wspomniano powyżej, nie istnieje jedna ścisła definicja populizmu, także...